Առավելագույն միավորը՝ 20

Բովանդակություն- 14 

• Նյութի իմացություն՝ 4 միավոր

Չկար ոչ մի անդրադարձ տեքստերի վրա ։ 0միավոր

• Հիմնավորվածություն /պնդում, ապացույց/ ՝ 4 միավոր,

էսսեի մեջ կար թեթևակի պնդումներ, բայց ոչ մի հստակ բան և չկար նաև ապացույց։ 1,5միավոր

• Ստեղծագործականություն /սեփական մտքերի, դիրքորոշումների ներկայացում/ 3 միավոր,

Էսսեում կար որոշակի մտքեր և դիրքորոշումներ հետևյալ թեմայի մասին։ 2միավոր

• Վերլուծական, քննական մտածողության առկայություն՝ 3 միավոր։

Չկար վերլուծություն կամ քննական մտածողություն։ 1 միավոր

Կառուցվածքը՝ 6 միավոր

• տրամաբանական հաջորդականություն /նախաբան, հիմնամաս, եզրակացություն/ 3 միավոր

Պահված չէր հաջորդականությունը մտքերը անտրամաբանական ձևով շարված էին։ 1միավոր

• պահանջի հստակ կատարում /ամբողջական արտահայտված մտքեր՝ տրամաբանական շարունակությամբ և մտքերի հանգուցալուծմամբ / 3 միավոր։ 

Մտքերից ոչ ոք չէր ավարտվում կամ սկսվում։ 1միավոր

6/20

Գրե՛ք էսսե։ Վերնագիր՝ Ազատության գաղափարը՝ որպես ազգային ինքնության պահպանման ուղենիշ տարբեր ժամանակաշրջաններում

Համադրելով գրականության և պատմության տեքստերը՝ մեկնաբանի՛ր ազատության գաղափարը` որպես ազգային ինքնության պահպանման ուղենիշ տարբեր ժամանակաշրջաններում։ 

Ազատությունը շատ կարևոր է եղել դեռ շատ վաղուց, որովհետև տարբեր երկրներ վերացել են ազատություն չունենալու և այլ երկրից կախված լինելու պատճառով։ Ազատությունը շատ հարաբերական է և կարող է լինել տարբեր կախված մարդուց։ Ազատությունը նաև շատ մեծ հասկացություն է, ազատությունը կարող է սկսվել ամենափոքր բաներից օրինակ՝ գուլպա ընտրելուց մինչև ամենալուրջ բաները օրինակ՝ խոսքի ազատությունը և այլն։

Ես կարծում եմ, որ ամեն բանական էակ, որը լույս է եկել այս աշխարհ անկախ ամեն-ամեն ինչից՝ սեռից, ռասայից, ազգությունից, տարիքից, հասակից, քաշից և այլ բաներից պետք է ունենա ամբողջական ազատություն ամեն բնագավառում։ Ես այս պնդումը ապացուցելու համար առաջ կբերեմ այն փաստը, որ գրեթե բոլոր երկրների օրենսգրքում կա նմանատիպ հոդված, որը պարտադրում է բոլոր մարդկանց տալ ազատություն։ Հայկը և իր ազգականները մեզ շատ հայտնի առասպելի մեջ ընդհամենը ցանկանում են լինել Բելից և իր օրենքներից, հարկերից ազատ։ Դա հասարակ մարդկային և հասկանալի ցանկություն է։ Իսկ բանաստեղծության մեջ, ասվում է, որ այս աշխարհում ծնունդ առնելուց հետո մանուկ հասակում դու ունենում ես ազատություն և դա պետք է պահվի ամբողջ կյանքի ընթացքում։Բանաստեղծությունում ասվում է, որ, եթե մարդը սիրում է ազատությունը, ապա այս աշխարհը իր համար շատ խիստ տեղ է։ Ես հետևյալ խոսքերի հետ այնքան էլ համաձայն չեմ, որովհետև կարծում եմ, որ մեր աշխարհը այնքան մեծ է, որ դու քո ցանկացածը կարող ես գտնել այս աշխարհի վրա ճիշտ և երկար փնտրելու դեպքում։

Եզրակացնելով այս ամենը ես կասեմ, որ միշտ պետք է բռնել ազատության ճամապարհը և մնացյալ կարևոր բաները՝ երջանկությունը, գումարը, ընտանիքը քեզ մոտ կգան, որովհետև միայն ազատ մարդը կարող է ունենալ նմանատիպ բաները։

Կարդա՛ ,,Հայկ և Բել,, առասպելը։ 
1.Բնութագրի՛ր Հայկին։

Հայկը չնայած արտաքինով շատ գեղեցկադեմ և թիկնավետ մարդ էր, սակայն կարծում եմ ավելի կարևոր էր իր բնավորությունը։ Նա շատ քաջ անձնավորություն էր, բայց բացի քաջ լինելուց նա նաև շատ անձնազոհ էակ էր, որովհետև նա պատրաստ էր մեռնել իր հայրենիքին ազատություն տալու պայմանով.

2. Համեմատի՛ր Հայկի և Բելի կերպարները՝ որպես ,,ազատության,, և ,,տիրապետության,, խորհրդանիշներ։ 

Հայկը ազատություն տենչող մարդկանց խմբին էր պատկանում և փորձում էր հասնել ազատության ամեն կերպով, իսկ Բելը տիրապետող և կառավարող կերպար էր և իր կյանքում փորձում էր տիրել աշխարհը խեղճացնելով մարդկանց։

3. Ներկայացրո՛ւ այս առասպելի նշանակությունը՝ հայ իքնության ձևավորման գործընթացում՝ քո մեկնաբանություններով։ 

Կարծում եմ, որ նույնիսկ այս առասպելի թերի կամ ամբողջովին սխալ լինելու դեպքում նույնպես այն շատ կարևոր դեր է խաղում, որովհետև ցույց է տալիս, որ անհատը կարող է հասարակության աչքին լոկ մի էակ թվալ, բայց նա կարող է ավելի շատ բան անել քան մի ամբողջ ամբող։ Հայկը իր օրինակով ցույց է տալիս թե ինչպես պետք է լինի Հայը և թե ինչեր կարող է պետք գալ ինքնության ձևավորման կամ այժմ արդեն պահպանման համար

4. Պատկերացրո՛ւ առասպելում նշված ճակատամարտի մասնակից ես, գրի՛ր նամակ ճակատամարտից առաջ կամ հետո՝ ներկայացնելով քո մտորումները տեղի ունեցող իրադարձությունների վերաբերյալ։ 

Ըստ սուրհանդակների նրանք մեզնից մի քանի տանսյակ անգամ շատ են և ունեն մեզանից ավելի լավ սրեր, սակայն մենք ունենք Հայկին, ում շնորհիվ հնարավոր է, որ հաղթենք նույնիսկ Բելի բանակին։ Եթե հանկարծ մենք պարտվենք կամ ես զոհվեմ խնդրում եմ չտխրեք իմ մահով, որովհետև դա ինձ չի ուրախացնի։ Ես կուզեմ ձեզ իմ մահի օրվանից ի վեր տեսնեմ միայն ուրախ։ Հաղթանակի դեպքում մենք կազատվենք Բելի դրած պարտադրանքներից, հարկերից և տուգանքներից և կունենանք մեր ազատ երկիրը։ Այդ դեպքում ցանկանում եմ, որ պահեք այս նամակը, որպես հետագա սերունդներին ապացույց և աղբյուր.

Что Зинаида Ищет в Любви?

Зинаида ищет в любви не романтику, а:

1. Настоящую Страсть и Риск: Любовь как сильное, подавляющее чувство, которое даёт ей ощущение жизни на грани, в отличие от скучной и предсказуемой юношеской влюблённости.
2. Доминирование: Она ищет кого-то, кто сильнее её, кто сможет стать её хозяином (духовным и эмоциональным), чтобы ей самой не приходилось всегда быть «царицей» и нести бремя постоянного выбора.
3. Глубину Переживаний: Её не устраивают полутона. Любовь для неё — это болезнь, огонь, роковое испытание, а не просто приятное чувство.

Пётр Васильевич (Отец)

1. Что символизирует образ отца в повести? Какие качества он демонстрирует?
2. Почему Владимир ненавидит и боготворит отца одновременно?
3. Какую «школу» жизни отец невольно даёт сыну?

---

3. Кульминация и Философский Смысл

1. Проанализируйте сцену у каменной стены. Почему этот момент становится самым важным и травматичным откровением для Владимира?
2. Что означает поступок отца (удар хлыстом) и реакция Зинаиды (поцелуй следа от удара)? Какую иную, страшную сторону любви открывает эта сцена герою?
3. Как вы понимаете мысль: «Любовь — это болезнь, состояние духа»?
4. Какой главный урок взросления выносит Владимир из этой истории? Что он узнал о себе и о жизни?

Владимир узнал о себе следующее:

1. Собственная Нерешительность и Пассивность: Он осознал, что его юношеский, идеализированный образ любви был нереалистичным и пассивным. Он был способен на обожание и мучения, но не на действие, подобное силе его отца. В сравнении с отцом он чувствовал свою слабость и неготовность к настоящей страсти.
2. Способность к Страданию: Он впервые пережил сильные, разрушительные эмоции — ревность, унижение, отчаяние. Этот опыт показал ему его собственную глубину чувств и способность страдать по-настоящему, а не по-книжному.
3. Невинность Утрачена: Его юношеская чистота и невинность были навсегда утрачены, когда он стал свидетелем той страшной и притягательной стороны любви между Зинаидой и отцом (сцена у стены).

Значение сцены в Главе XXI

Этот момент является самым важным и травматичным откровением для Владимира Петровича, поскольку он открывает ему истинную, жестокую и роковую природу любви и страсти, которая была до того ему неизвестна.

Травматическое Открытие

1. Открытие Роковой Страсти: Владимир не просто узнаёт о связи Зинаиды и своего отца, а становится свидетелем кульминационного проявления их страсти. Это не нежные объятия, а сцена, где власть, боль и подчинение сливаются с любовью.
2. Образ Отца: Отец, всегда казавшийся ему идеалом силы и свободы, предстаёт как тиран и страстный любовник, способный на физическое насилие (удар хлыстом).
3. Реакция Зинаиды: Реакция Зинаиды — то, что шокирует Владимира больше всего. Она не плачет и не сопротивляется, а с восторгом целует след удара на своей руке. Это показывает Владимиру, что существует любовь, которая неразрывно связана с болью и подчинением, что его невинная, романтическая любовь — это лишь детская игра по сравнению с этой взрослой, разрушительной силой.

Этот эпизод служит точкой невозврата, символизируя конец его детства и окончательное, травматичное вступление в мир взрослых.

Уроки о Жизни и Любви

Главные уроки, которые Владимир получил о жизни в целом:

1. Любовь Не Идеал, а Роковая Сила: Любовь — это не только чистые и возвышенные чувства, но и стихия, не знающая моральных законов, способная причинять боль, страдать и даже быть жестокой (как показано в отношениях отца и Зинаиды). Он понял, что любовь — это «болезнь, состояние духа», а не просто чувство.
2. Равнодушие и Одиночество: Он осознал, что мир равнодушен к личным трагедиям, и что взросление часто означает столкновение с одиночеством и горькой истиной.
3. Трагизм и Несправедливость: Жизнь несправедлива: его чистая, искренняя любовь была отвергнута ради страсти к его отцу. Он впервые осознал случайность и драматизм человеческих судеб (о чём говорят внезапные смерти Зинаиды и отца).

глава 21.(читать)

1. Լրացրո՛ւ բաց թողնված տառերը։ 

Յուրօրինակ, փողկապ, կողք, կանաչազարդ, բարձրասաղարթ, բարձրանալ, հինավուրց, փրփրադեզ, երդվել, ագեվազ, անտարբեր, ապերախտ, ապարդյուն, հազարաբույր, արցունք, դժխեմ, երջանիկ, մերձակա։ 

2. Ճշտել բառերի գրությունը՝ գրելով գծիկով, առանձին կամ կից։ 

հուշարձան֊կոթող, լեռնադահուկային, հարավ-արևմուտք, հայ-ռուսական, ձյուն֊ձմեռ, մուգ կանաչ, մայրիշխանություն, ռոմանագերմանական, նորարեշցի, առօյա֊խոսակցական, 10֊ից, նորանկախ, գողեգող, այրուձի, քաջ առողջություն։ 

3. Հաշվի՛ր տրված բառերի վանկերի քանակը։ 

արահետ-3, անիրական-4, կիսաբաց-3, կոթող-2, մատենադարան-5, երաժիշտ-3, համաշխարհային-5, չարագույժ-3, հյուրասեր-3, մոխրակույտ-3։ 

 4.  Գրի՛ր, թե տրված բառերը կազմությամբ ինչպիսին են։ 

Բքախեղդ-բարդ, միջնապատ֊բարդ ածանցավոր, ոտնաչափ֊բարդ, մազանոթ֊բարդ, ճոճաթոռ֊բարդ, բնավեր֊բարդ, ոսկրախտ֊բարդ, հանքափոր֊բարդ ածանցավոր, սևաչյա֊բարդ ածանցավոր, անբարետես֊բարդ ածանցավոր, նկարազարդ֊բարդ, ալեծուփ֊բարդ։ 

5. Կազմի՛ր տրված բառերի հոգնակի թիվը։

Տանուտեր-տանտերեր, պատկեր֊պատկերներ, հավաք֊հավաքներ, միտք֊մտքեր, գիրք֊գրքեր, ջիղ֊ջղեր, գիշեր֊գիշերներ, պատճեն֊պատճեններ, բեռ֊բեռներ, մեկնակետ֊մեկնակետեր, մենապար֊մենապարեր, հավատարմագիր֊հավատարմագրեր, ուղեցույց֊ուղեցույցեր։ 

6. Տրված նախադասություններում ընդգծիր հանգման խնդիրները /ո՞ւմ, ինչի՞ն/։ 

Թեք անձրևը խփում էր պատուհանի ապակիներին։ ապակիներին
Մենք պատրաստ ենք քննության։ քննության
Դու անհոգ նայեցիր ինձ վրա։ ինձ վրա
Նոր տնօրենը սկսել էր ծանոթանալ աշխատակիցների հետ։ աշխատակիցների հետ
Մենք իրար թշնամի չենք։ իրար
Դասարանում ես բոլորի հետ մտերիմ եմ։ բոլորի 

7. Տրված պարզ նախադասությունները դարձնել բարդ նախադասություն։ 

Երեկոյի տաք անձրևը ջերմացրեց նրա սիրտը։ Երեկոյան տաք անձրև էր գալիս, որը ջերմացրեց նրա սիրտը։
Քամուց մեղմ ճռնչում էր այգու դռնակը։ Քամուց մեղմ ճռնչում էր այգու դռնակը, իսկ Ալեքսը չէր էլ զգացել, որ անձրև է գալիս։
Ամառային ձորում իջել էր մեղմ տխրություն։ Ամառային ձորում իջել էր մեղմ տխրություն, որի պատճառով դատարկ էին փողոցները։ 

8. Ընդգծի՛ր տրված նախադասությունների ենթական /մեկ գծով/  և ստորգյալը /երկու գծով/։ 

Օդը սառն է։ Օդ-ենթակա, սառն է-ստորոգյալ
Ոմանք ինձ հասկանում են։ Ոմանք֊ենթակա, հասկանում են֊ստորոգյալ
Այստեղ ապրել հնարավոր չէ։ 
Այծերը ժայռի ողորկ լանջով քայլում են, դունչը մեկնում մի ծաղկի, որ գլուխը կախել է անդունդի վրա։ ենթակա֊այծերը, դունչը, գլուխը, ստորոգյալ-քայլում են, մեկնում, կախել է
Այդ ամենը տևում է ընդամենը մի ակնթարթ։ ենթակա֊այդ ամենը, ստորոգյալ֊տևում է
Դա լսելով ներկաներից մի քանիսը գունատվեցին։ ենթակա֊ մի քանիսը, ստորոգյալ֊գունատվեցին։

9. Ընդգծիր այն նախադասությունները, որտեղ կա փոխաբերություն։  

Կապուտաչյա լիճը լաց էր լինում մշուշոտ քողի տակ, հետո պայծառանում էր, որովհետև մշուշը ցրվում էր, երևում էր արևը և բացվում էր նաև նրա տրամադրությունը։ 

Վաղարշապատը լցված էր սովալլուկ որբերի մեծ խմբով։ 

Ճամփեզրին կարկաչուն առվակն էր հոսում, որ իր կարկաչյունով մի զմայլելի երգ էր մրմնջում։ 

10.  Ո՞րն է տրված նախադասության քերականական և տրամաբանական ճիշտ շարունակությունը։ 

Սյուների պես երկինք մխրճված ահռելի քերծերի վրա ո՛չ մի ծիլ, ո՛չ մի կանաչ չէր երևում,․․․

ա․ որովհետև ծիլերի դուրս գալու ժամանակը չէր, 
բ․ բայց հեռվից նկատելի էին ապառաժների ծերպերին ապաստան գտած հաղարջի գաճաճ թփերը,
գ․ երևում էր, որ ամեն ինչ վաղուց այրվել է, 
Դ․ պետք էր մի կերպ գտնել ճանապարհը։ 

11. Նախադասությունները դասավորի՛ր տրամաբանական ճիշտ հաջորդականությամբ։ 

1. Տաք երեկոներին մինչև իսկ բացօթյա քնում էի տատիս նվիրած թաղիքի վրա։ 
2. Այդ պատճառով էլ ամբողջ ամառ ես այգում էի անցկացնում, բացի, իհարկե, անձրևոտ օրերից։ 
3. Երբեմն տատս էլ էր քնում այգում․ մի խուրձ խոտ էր բերում, փռում իմ օթևանի մոտ, պառկում ու երկար-բարակ որևէ բան պատմում։ 
4. Ես սիրում եմ մոտ գտնվել բնությանը, իսկ հնարավորության դեպքում փորձում եմ շատ վայելել նրա պարգևած հաճելի անդորրությունը, առինքնող այն ակնթարթները, որոնք հոգիդ լցնում են յուրօրինակ խաղաղությամբ։ 

4213

12. Գտի՛ր նախադասության մեջ թույլ տված բառագործածության սխալը և ուղղիր։ 

Ճապոնական գիտնականները տարիներ շարունակ գիտափորձեր են անցկացրել  բույսերի վրա ՝ պարզելու՝ դրանցից որոնք են առավել լավ կլանում փոշին։ 

Ճապոնացի գիտնականները տարիներ շարունակ գիտափորձեր են անցկացրել  բույսերի վրա ՝ պարզելու՝ դրանցից որոնք են առավել լավ կլանում փոշին։ 

Աստղագետ Վ․ Համբարձումյանը իրավմամբ  մեր ժամանակների ամենակարկառուն գիտնականներից էր։ 

Աստղագետ Վ․ Համբարձումյանը իսկապես  մեր ժամանակների ամենակարկառուն գիտնականներից էր։ 

13. Գտի՛ր նախադասության մեջ թույլ տրված քերականական սխալը և ուղղի՛ր։ 

Պարզ դարձավ, որ ամբոխը չի հավատում իրենց առաջնորդին։ 
Այդ ամենը վկայում է, որ վերահսկողությունը պատշաճ մակարդակի չի եղել։ 

14. Կետադրի՛ր նախադասությունները։ 

Միակ ուղևորը, որը լռելյայն նստած լաստանավի աջ եզրին մի ձեռքով խաղում էր կապույտ կոհակների հետ, նկարիչ Փանոս Թերլեմեզյանն էր։ 
Դեմուդեմ հուռթի արտերն են կանաչ գոտիով, իսկ բարձունքի վրա ծերուկ հովիվը՝ կռթնած իր անբաժան ձեռնափայտին, հետևում է ոչխարների հոտին։ 
Նրա աչքերին նայելիս թվում էր՝ կապույտ երկնքում աստղեր են առկայծում։ 

15. Առանձնացրո՛ւ հոմանիշ զույգերը։ 

Հարևան, մթնշաղ, հուռթի, մագիլ, քղանցք, կուլա, թառանչ, նիհար, բաժակ, խուրձ, կտրիճ, որմ, ճիրան, արգավանդ, փեշ, դրկից, փարչ, աղջամուղջ, վտիտ, պատ, հառաչ, գավաթ, տրցակ, արի։ 

խուրձ֊տրցակ

պատ֊որմ

փարչ֊ կուլա

աղջամուղջ֊մթնշաղ

հարևան֊դրկից

հուռթի֊արգավանդ

մագիլ֊ճիրան

փեշ֊քղանցք

նիհար֊վտիտ

թառանչ֊հառանչ

արի֊կտրիճ

բաժակ֊գավաթ

16. Տրված բառերը տեղադրի՛ր բաց թողնված տեղերում՝ ենթարկելով համապատասխան փոփոխությունների։ 

Աբեղան խորհուրդ տվեց մորս, որ մոտենա ճգնավորին, հետո բռնեց նրա ձեռքից և, խորհրդավոր ժպտալով, մոտեցրեց դռանը։ 

ճգնավոր, խորհուրդ տալ, մոտենալ, նա

Ես չհայտնեցի, որ նա իմ համար էր մտել այդ ողորմելի կերպարանքի մեջ։ 

կերպարանք, մտնել, չհայտնել, ես 

Դասարանական առաջադրանքներ՝ 236-ա,գ,ե;237-ա,գ,ե;238-ա,գ,ե;

ա) x ∈(2;6) U (7;∞)

գ) x ∈ (-1;4)

ե) x ∈ (-∞;-1) U (3;+∞)

ա) {-1} U [4;+∞)

գ) {-9} U [1.6]

ե) (-∞;-7] U {-6} U [3,+∞)

ա) (-∞;-3) U (-3;2) U (5;∞)

գ) (-∞;-2) U (-2;1) U (1,4)

ե) (-∞;-23) U (-14;9) U (15;+∞)

Դասարանական առաջադրանքներ՝ 187-ա,գ;188-ա,գ;189-ա,;190-ա

ա) sin a=+-1

գ) sin a =+-0.5

ա) cos a =0

գ) cos a =-1

ա) sin a=+-0.5, ctg a =+-1,7

ա) cos a=0.8

tga=sin a /cos a =0,6/0,8=0,75

Դասարանական առաջադրանքներ՝ 226;228;230;232;234

դատարկ բազմություն

բոլոր թվերը

D=դրական

a=դրական

b=2*2=4

c=2*-2=-4

Օրգանիզմների բազմացման եղանակները՝ սեռական և անսեռ, դրանց կենսաբանական նշանակությունը, առավելությունները և թերությունները։Էջ39-41։

Բլոգներում ներկայացնել համեմատությունը՝նշելով օրինակները։

1. Ո՞ր բազմացումն է կոչվում անսեռ` բերել օրինակներ։

Անսեռ բազմացումը բազմացման ձև է, երբ նոր օրգանիզմը առաջանում է միայն մեկ ծնողից, առանց սեռական բջիջների միավորման։ Այս գործընթացում սերունդները գենետիկորեն գրեթե ամբողջությամբ նման են ծնողին, և բազմացումը տեղի է ունենում շատ արագ։ Անսեռ բազմացման օրինակներ են՝ բակտերիաների երկկցումը, խմորասնկերի բողբոջումը, հիդրայի բողբոջումը, ինչպես նաև բույսերի բազմացումը կոճղարմատներով (օր.՝ կարտոֆիլ), վազողներով (ելակ) կամ սոխուկներով (սոխ, սխտոր)։

2․ Նկարագրել սեռական և անսեռ բազմացման առավելությունները և թերությունները։

Անսեռ բազմացման առավելությունները․

• Շատ արագ է կատարվում։
• Պահանջում է քիչ էներգիա և պարզ է։
• Սերունդները կտրուկ չեն տարբերվում, ինչն ապահովում է գենետիկ կայունություն։

Անսեռ բազմացման թերությունները․

• Գենետիկ բազմազանություն չկա, սերունդները բոլորովին նման են։
• Հարմարվողականությունը թույլ է, և միջավայրի փոփոխությունը կարող է վտանգել ամբողջ պոպուլյացիային։

Սեռական բազմացման առավելությունները․

• Ապահովում է գենետիկ բազմազանություն, քանի որ սերունդները ժառանգում են երկու ծնողների գեներ։
• Սերունդներն ունեն ավելի բարձր հարմարվողականություն միջավայրի փոփոխությանը։

Սեռական բազմացման թերությունները․

• Դանդաղ և էներգատար գործընթաց է։
• Պահանջում է երկու անհատի առկայություն և հատուկ պայմաններ։

Առաջադրանք 1

Գլուխ 2.8-Հայաստանի հարաբերությունները հարևան պետությունների հետ/ էջ 59-63, պատմել/

Գրավոր պատասխանել հարցերին

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
Առաջին աշխարհամարտ-գլոբալ պատերազմ սկսվել է 1914 թ. օգոստոսի 1-ին և տևել մինչև 1918 թ. նոյեմբերի 11-ը: Պպատերազմից հետո հայերը բավականին ծանր տուժել են:

«չեզոք գոտի»-տարածքը, որտեղ չի թույլատրվում մարտական գործողություններ կամ որևէ կողմի բանակի մուտք։

կովկասյան թաթարներ-Ադրբեջանցիներ

Ս. Շահումյան-Բաքվում ձևավորված խորհրդային իշխանության զորքի հրամանատար, որի զորքը բախվեց օսմանյան զորքերի դեմ:

Հ. Բագրատունի-մարտիկ, ով նույնես մասնակցել է Բաքվի պաշտպանությանը:
Սեբաստացի Մուրադ-մարտիկ, ով նույնես մասնակցել է Բաքվի պաշտպանությանը:

Խ. Բեկ-Սուլթանով-1919 թ. հունվարի 15-ին բրիտանական աջակցությամբ դառնում է Ղարաբաղի և Զանգեզուրի ժամանակավոր գեներալ-նահանգապետը:

Ա. Շահմազան-Բեկ-Սուլթանովին ժամանակավոր նահանգապետ նշանակելուց օրեր անց ՀՀ կառավարությունը ստեղծում է Ղարաբաղ-Զանգեզուրի մարզային խորհուրդ, որի ղեկավար է նշանակվում Արսեն Շահմազանը:

Դրո-հայկական բանակի հրամանատար, որի զորքը հասնում է զգալի հաջողությունների վրացիների դեմ պատերազմելիս 1918 թ. դեկտեմբերի 13-ին:

Գ. Նժդեհ-հայ հրամանատար, ով մեծ դեր է ունեցել Զանգեզուրի
հայության համախմբման ու թուրք-թաթարական ուժերին հակահարված տալու գործում:

Պ. Տեր-Դավթյան-1920 թ. հուլիս-նոյեմբեր ամիսներին ՝ ռուս-ադրբեջանական պայքարում կարողացավ Գ. Նժդեհի հետ հասնել փոփոխակի հաջողությունների, որի արդյունքում տեղի ունեցած կռիվները ի վերջո ավարտվում են հայերի հաղթանակով:

ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Բնութագրի՛ր ՀՀ հարաբերությունները հարևան Իրանի, Վրաստանի և Ադրբեջանի հետ: Ներկայացրո՛ւ հայերի պայքարը Ղարաբաղում և Զանգեզուրում:

ՀՀ հարաբերությունները Իրանի հետ լավ էին, նա միակ հարևաններ էր, որի հետ Հայաստանը կռիվներ չի ունենում: Վրաստանի և Ադրբեջանի հետ Հայաստանը վատ հարաբերությունների մեջ էր: Վրաստանի հետ լարվածությունները սկսվում են 1917 թ., բայց շուտով կարգավորվում են: Իսկ Ադրբեջանի հետ հարաբերությունները անփոփոխ էին:

բ. Բացատրի՛ր։ Ի՞նչ արմատներ ունեին հայ-վրացական և հայ-ադրբեջանական վեճերը:

Հայ-վրացական վեճը կապված էր վրացիների անհանգստացման հետ, քանի որ իրենց բուն տարածքներում հայերի հասարարական, տնտեսական և մշակութային մեծ ներկայություն կար: Նաև վեճը կապված էր Լոռու, Ջավախքի և սահմանների անհստակ բաժանման հետ։ Հայ-ադրբեջանական վեճը կապված էր Ղարաբաղի և Զանգեզուրի տարացքների հետ:

գ. Վերլուծի՛ր։ Հնարավո՞ր էր արդյոք խուսափել Վրաստանի ու Ադրբեջանի հետ բախում­ներից և ի՞նչ գնով:

Ինձ թվում է ոչ հնարավոր չէր խուսափել Վրաստանի ու Ադրբեջանի հետ բախում­ներից, քանի որ Հայաստանը ստիպված կլիներ գնալ մեծ զիջումների ինչը դուր չեր գա ժողովրդին:

ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը։ Ի՞նչ ազդեցություն ունեցան այս փուլի հայ-ադրբեջանական հարաբերությունները բոլշևիկյան իշխանության և դրան հաջորդող տարիներին: Ի՞նչ նշանակություն ունեցավ Բաքվի պայքարը Հայաստանի Հանրապետության համար:

Հայ-ադրբեջանական թշնամական հարաբերությունները բոլշևիկների համար հիմք դարձան ավելի հեշտ միջամտելու և տարածաշրջանը վերահսկելու։ Բաքվի պայքարը կարևոր էր Հայաստանի համար, քանի որ այնտեղ մեծ քանակով հայեր էին ապրում և կար նավթ, որի կորուստը մեծ հարված հասցրեց արդյունաբերությանը:

2. Ընդհանրացրո՛ւ։ Ինչո՞վ էր պայմանավորված Մեծ Բրիտանիայի տարբերակված մոտեցումը Ղարաբաղի և Նախիջևանի հարցերում: Ի՞նչ ազդեցություն ունեցավ Ադրբեջանում բոլշևիկ­յան իշխանության հաստատումը տարածքային խնդիրների վրա:

Մեծ Բրիտանիայի մոտեցումը Ղարաբաղի և Նախիջևանի հարցերում պայմանավորված էր նրանում, որ նա ուզում էր պահել իր շահերը: Ադրբեջանում բոլշևիկյան իշխանության հաստատումը փոխեց ուժերը և հանգեցրեց այն բանը, որ այդ տարածքներն ավելի հեշտ անցան սովետական ազդեցության տակ: