1. Փորձի՛ր բացատրել տրված խմբերի նախադասությունների տարբերությունը (ուշադրությո՛ւն դարձրունրանց մեջ մտնող նախադասությունների հարաբերությանը) և անվանի՛ր խմբերից 

յուրաքանչյուրը:

Ա. Շների ծառայությունների մասին կարելի է երկար գրել, կարելի է նաև նրանց պատվին կանգնեցված հուշարձանների մասին պատմել:
Լճում ձկների տեսակները շատացել են, և կերի պակաս է նկատվում:
Սիգը  դրսից է բերվել Սևան և այստեղ իր բազմացման համար նպաստավոր պայմաններ է գտել:

Հողը ոչ թե օգնում է բույսերին, այլ խանգարում է նրանց աճին:
Բ. Մ. թ. ա. IV ղարում շունն է արթնացրել Կորնթոս քաղաքի կայազորին, երբ թշնամին գաղտագողի մոտեցել է քաղաքին:
Ճապոնացի գիտնական Նոդզավան ասում է, որ հողը բոլորովին էլ չի նպաստում բույսերի աճին:
Գետերի հոսանքում էլ ձուկն ազատ երթևեկելու հնարավորություն չունի, քանի որ ամենուրեք դրված են ջրմուղ սարքեր ու կայաններ:
Սևանում համեմատաբար բարվոք  է սիգ ձկան վիճակը, որը դրսից` ռուսական Լադոգա և Չադ լճերից է բերվել:

Ա խմբում նախադասությունների շաղկապների տեսակը համադասական է, իսկ Բ խմբում դրանց տեսակը ստորադասական է։

2.Տրված բարդ նախադասությունները երկու խմբի բաժանի՛ր` ըստ նրանց մեջ մտնող նախադասությունների հարաբերության:

Երբ պորտուգալացիները հայտնագործեցին Սուրբ Հեղինե կղզին, նա պատված էր համատարած անտառով: Ստորադասական
Կղզյակում խոզեր ու այծեր թողեցին, որ նավաբեկությունից տուժած մարդիկ կարողանան որոշ ժամանակ այնտեղ ապրել: Ստորադասական
Ամենուրեք բավականաչափ կենդանիներ կային, և մարդիկ չէին մտածում դրանց վերանալու մասին: Համադասական

Որսորդությունը դարձավ նաև սպորտ, իսկ սպորտին հատուկ է ռեկորդներ սահմանելու ձգտումը: Համադասական
Արևելյան մի տիրակալ տիրակալ հռչակվեց նրանով, որ անձամբ հազար 

առյուծ խփեց: Ստորադասական
Մի ժամանակ առյուծների մռնչյունը լսվում էր Հունաստանից մինչև Հիմալայան լեռների ստորոտը, բայց այսօր այդ վայրերում առյուծներ չկան: Համադասական

3. Փորձի՛ր տրված նախադասությունները լրացնել:

1-ին վարժության Բ խմբում բարդ ստորադասական նախադասություններ են. դրանց կազմի 

մեջ մտնող նախադասություններից մեկը գլխավոր է, մյուսը`երկրորդական: Ա խմբում բարդ համադասական նախադասություններ են, դրանց կազմի մեջ մտնող նախադասությունները համադաս են:
Համադաս նախադասություններն ու նախադասության համադաս անդամները կարող են կապակցվել համադասական շաղկապներով:
Երկրորդական նախադասությունները գլխավորի հետ կապվում են ստորադասական կամ շաղկապներով կամ հարաբերական դերանուններով:

Упражнение1. Прочитайте текст и определите границы предложений, расставляя знаки препинания.

Наступили холода. От инея пожелтели березки и покраснели осины. Вода в реке потемнела. Холодный осенний ветер обрывал сухие листья и уносил их небо часто покрывалось. Tяжелыми осенними облаками моросил. Mелкий дождь осталась на реке Серая Шейка. то была молодая уточка у нее было сломано крыло лебеди гуси и утки начали готовиться к отлету Серая Шейка не могла лететь со стаей она осталась на реке одна и долго провожала глазами улетавшую стаю сначала все летели одной кучей , а потом вытянулись в правильный треугольник и скрылись

 Упражнение3.Спишите предложения , вставляя пропущенные буквы

Зимний день Ст ..( а о) ит чудесный зимн ..( и е) й день. Над нами ясное г ..( а о) лубое небо. Всё вокру ..( к г) п ..( о а) крыто пуш .. (ыи) стым снежным к ..( а о) вром. Яркий свет слеп .. (е и) т гл ..( о а) за. Мы в ..( ь ъ) ех ..( а о) ли в лес. Д .. (и е) ревья ст ..( о а) ят словно  в сказк .. (е и) . На  ств .. (а о) ле высок ..( а о)й с .. (а о)сны мы з .. (о а) метили пёстр .. (а о) .. (г в)о дятла. Он ловк ..( о а) д .. (о а) лбит  ш ..( и ы) шку. С .. е и) нички и в .. (а о) робьи  дружно п .. (о а) дбирают с .. (а о) сновые  с .. (и е)мена. Рыжая белка быстр .. (о а)  м .. (е и)лькнула среди  д ..( е и) рев .. ь? ев. Под   с ..( а о) сной       в .. (е и) дны  сл .. и е) ды. Это за .. (я е) ц- б .. (и е) ляк  проб .. (и е) жал по нетронутому  сн ..( е и) гу. Х ..( а о)р .. (а о) шо в л ..( е и) су! Ле .. (х г) ко  дышать свежи м  м .. (о а) розным воздух .. (а о) м.

Դասարանական առաջադրանքներ՝264-ա,գ; 265;267;269

Պատ․՝ ա

գ) համեմատական չէ

AB/CD=EF/MN

5/8=CD/10

CD-?

---

5/8=0,625

CD=10*0,625=6,25

5/8=6,25/10

AC/OC=2

BC/CD=2

CD=10 -> BC=2CD=2*10=20

BC=AD

CD=AB

CD+CD+BC+BC=P

P=20+20+10+10=60սմ

AC=45սմ

BC=BD+DE+EC=2+3+4=9սմ

1. Նախադասությունների մեջ շարադասության (բառերի դասավորության) սխալ կա. ուղղի՛ր:

Բարձր ու երկարաձիգ գորտն սկսեց կռկռալ:

Գորտն սկսեց բարձր ու երկարաձիգ կռկռալ։
Աղմուկի միջից հուսահատ մեզ էին հասնում օգնության կանչերը:

Աղմուկի միջից մեզ էին հասնում հուսահատ օգնության կանչերը:

Հայտնվեցին միանգամայն յուրահատուկ իրիկնային ձայները` ռիթմիկ գվվոց ու բարձր, բեկբեկուն մռնչյուն:

Հայտնվեցին յուրահատուկ իրիկնային ձայները` միանգամայն ռիթմիկ գվվոց ու բարձր, բեկբեկուն մռնչյուն:
Քարացած նայում էր իրիկնային տերևների ու թփերի տարուբերումին, կարծես առաջին անգամ էր տեսնում:

Քարացած նայում էր տերևների ու թփերի իրիկնային տարուբերումին, կարծես առաջին անգամ էր տեսնում:
Արահետը ոչ թե գնում էր դեպի գյուղը ուղիղ գծով, այլ շարունակ ծառերի մեջ գալարվելով:

Արահետը ոչ թե գնում էր ուղիղ գծով դեպի գյուղը, այլ շարունակ գալարվելով ծառերի մեջ:
Սա հսկայի այն կոշիկն է, որը հաղթեց դևերին ու հետ բերեց աղջկան:

Սա այն հսկայի կոշիկն է, որը հաղթեց դևերին ու հետ բերեց աղջկան:
Տեսանք ավտոբուսի այն վարորդին, որով եկել էինք:

Տեսանք այն ավտոբուսի վարորդին, որով եկել էինք:

2. Տրված բառերով կազմի՛ր բառակապակցություններ` նրանց ավելացնելով ինչպիսի՞, ո՞ր, ո՞ւմ, ինչի՞ հարցերին պատասխանող լրացումներ:

Կրակ, ջուր, հող, օդ, երեխա, տուն:

Կարմիր կրակ,

Տղայի կրակը,

Հրաբուխի կրակը

Պարզ ջուր,

Վարդանի ջուրը,

Ծորակի ջուրը,

Թաց հող

Նրա հողը,

հատակի հողը

Խելացի երեխա,

Քեռիի երեխան,

մեծ տուն

Նրա տունը

SO2+2NaOH-> Na2SO3+H2O

3. Mr(SO2)=32+16+16=64 Օքսիդ
   Mr(NaOH)=23+16+1=40 Հիդրոքսիդ
   Mr(Na2SO3)=23+32+32+16+16+16=135 աղ
   Mr(H2O)=1+1+16=18 Օքսիդ
4. W(S)=1*32/64=0,5 *100%=50%
   W(O2)=2*16/64=0,5 * 100%=50%
5. O2=-4
   S=4
6. Տեղակալման

1․ Ո՞ր պետությունն է գտնվում երկու աշխարհամասում.
1) Թուրքիան 2) Իրաքը 3) Սիրիան 4) Լիբանանը

2․ Միջերկրական ծով ելք չունեցող պետություն է.
1) Կիպրոսը 2) Սիրիան 3) Լիբանանը 4) Իրաքը

3․Ընտրել «պետություն — մայրաքաղաք» համապատասխանությունների ճիշտ
շարքը.

1․Իրաք ա. Բեյրութ

2․ Իրան բ. Թեհրան

3․ Լիբանան գ. Էր–Ռիադ

4․ Սաուդյան Արաբիա դ. Բաղդադ
1) 1–բ, 2–ա, 3–դ, 4–գ 3) 1–դ, 2–բ, 3–ա, 4–գ
2) 1–գ, 2–դ, 3–բ, 4–ա 4) 1–ա, 2–գ, 3–բ, 4–դ

4․ Ո՞ր շարքի երկրները Հարավարևմտյան Ասիայում չեն.
1) Հայաստան, Վրաստան, Լիբանան
2) Թուրքիա, Ադրբեջան, Քուվեյթ
3) Ուզբեկստան, Տաջիկստան,Թուրքմենստան

4) Սաուդյան Արաբիա, Կիպրոս, Եմեն

5․ Ո՞ր զույգի գետերն են հոսում Հարավարևմտյան Ասիայի տարածքով.
1) Ամուդարյա և Սիրդարյա 3) Ուրալ և Պեչորա
2) Տիգրիս և Եփրատ 4) Գանգես և Բրահմապուտրա

6․ Հարավարևմտյան Ասիայի վերաբերյալ ո՞ր պնդումն է ճիշտ.
1) Այստեղ է կենտրոնացված ածխի համաշխարհային պաշարների 2/3–ը:
2) Ծայր հարավային մասն աչքի է ընկնում լեռնային ռելիեֆով:
3) Տարածաշրջանն աշխարհում առաջինն է փյունիկյան արմավի մշակությամբ:
4) Տարածաշրջանի տնտեսապես ամենազարգացած պետությունը Թուրքիան է:

7․ Հարավարևմտյան Ասիայի վերաբերյալ ո՞ր պնդումն է սխալ.

1) Լիբանանում զարգացման բարձր մակարդակի է հասել ֆինանսավարկային
համակարգը:
2) Տարածաշրջանի տնտեսապես ամենազարգացած պետությունը Իսրայելն է:
3) Թուրքիայի տնտեսության առաջատար ճյուղը նավթարդյունաբերությունն է:
4) Իրանը և Իրաքը փյունիկյան արմավի մշակությամբ աշխարհի առաջատար
երկրներն են:

8․ Հարավարևմտյան Ասիայի վերաբերյալ ո՞ր պնդումն է սխալ.
1) Այստեղ է առաջացել բուդդայականությունը:
2) Երկրների մեծ մասի բնակչության կազմում գերակշռում են տղամարդիկ:
3) Երկրների մեծ մասի արդյունաբերության կառուցվածքում առաջատար դերն
արդյունահանող ճյուղերինն է:
4) Գյուղատնտեսության առաջատար ճյուղը բուսաբուծությունն է։

9․ Վրաստանի քաղաքներ են.

1) Ռուսթավին և Կասպին 3) Սումգաիթը և Բաթումը
2) Իզմիրը և Փոթին 4) Թել Ավիվը

11․ Ո՞ր գետն է հոսում Թուրքիայի տարածքով.
1) Եփրատը 3) Կուրը
2) Սիրդարյան 4) Ճորոխը

12․ Ո՞ր լճերն են Թուրքիայի տարածքում.
1) Ուրմիան և Արալյանը 3) Կասպիցը և Լադոգան
2) Վանան և Թուզը 4) Օնեգան և Արալյանը

13․ Թուրքիայի վերաբերյալ ո՞ր պնդումն է սխալ.
1) Իսքենդերունը սև մետաղաձուլության խոշորագույն կենտրոնն է:
2) Երկրի քիմիական արդյունաբերությունն արտադրում է դեղագործական
ապրանքների համաշխարհային արտադրանքի գերակշիռ մասը:
3) Էլեկտրաէներգիայի գերակշիռ մասն արտադրվում է ջէկերում:
4) Թեթև արդյունաբերությունը երկրի արդյունաբերության ավանդական զարգացած ճյուղերից է:

14․ Թուրքիայի վերաբերյալ ո՞ր պնդումն է ճիշտ.
1) Տարածքի մեծությամբ առաջինն է Հարավարևմտյան Ասիա տարածաշրջանում:
2) Ափերը ողողում են Սև և Կասպից ծովերի ջրերը:
3) Հյուսիս–արևմուտքում սահմանակցում է Հունաստանին և Բուլղարիային:
4) Տիգրիս գետի վրա կառուցվել է Թուրքիայի ամենախոշոր՝ Քեբանի ջրամբարը:

15․ Իրանին սահմանակից երկրներ չեն.
1) Աֆղանստանը և Հայաստանը
2) Ռուսաստանը և Տաջիկստանը
3) Թուրքմենստանը և Թուրքիան
4) Իրաքը և Պակիստանը

16․ Իրանի վերաբերյալ ո՞ր պնդումն է սխալ.
1) Պարսկերենը պատկանում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքին:
2) Իրանի բնակչության մեծ մասը դավանում է իսլամի շիա ուղղությունը:
3) Իրանի սև մետաղաձուլության խոշոր կենտրոնը Սպահանն է:
4) Նավթավերամշակման խոշոր կենտրոն Աբադան քաղաքը Կասպից ծովի
ափին է:

17․ Իրանի վերաբերյալ ո՞ր պնդումն է ճիշտ.
1) Երկիրը հարուստ է ջրային և անտառային ռեսուրսներով:
2) Հարավկասպիական դաշտավայրը երկրի ամենաչորային շրջանն է:
3) Երկրի կենտրոնական շրջաններում գյուղատնտեսության հիմքը ոռոգովի
երկրագործությունն է:
4) Կասպից ծովի ափամերձ շրջաններում գլխավոր մշակաբույսը փյունիկյան
արմավենին

Դասարանական առաջադրանքներ՝  151-ա,գ,ե,է;152-ա,գ,ե;153-ա,գ;156

ա) լայնքը=10-2=8

մոդը=2

մեդիան=5

գ) լայնքը=250+105=355

մոդը=12

մեդիան=250

ե) լայնքը=2,5+2,4=4,9

մոդը=2

մեդիան=-2,4

է) լայնքը=1000+2=1002

մեդիան=√2

ա) միջին թվաբանականը=3.8 մեդիանը=3

գ) միջին թվաբանականը=8,06 մեդիանը=5

ե) միջին թվաբանականը=-0,25 մեդիանը=3

ա) միջին=(0+0+5+5+10+10+10+10+10)/8=7,5

մոդը=10

մեդիան=10

լայնքը=10-0=10

գ) միջին=0

մեդիան=0

լայնքը=12

1-գ

2-գ

3-գ

ա) 5+7+4+2+1=19

բ) միջին=0+1+2+3+6/5=2,4

լայնքը=6-0=6

մեդիանը=2

2. are produced

3. aren’t holded

4. is made

5. are selling

6. are bought

7. often held

2. aren’t allowed to

3. don’t allow

4. are allowed

5.has allowed

6. are allowed

2.was, for

3.was living, for

4. didn’t see, since

5. wasn’t listening, for

6. phoned, since

7. didn’t eat, for

1. Adult
2. Young
3. Child
4. Middle
5. Elderly
6. Pensioner
7. Teenager

The primary word is TODDLER

1. make
2. makes
3. have
4. Did, have
5. have

1.Մեխանիկական տատանումների տարբեր օրինակներ

Սրտի բաբախումը, կարի մեքենայի ասեղի վեր ու վար անել, թիթեռի թևերի տատանումը, օվկիանոսի ջրերի մակընթացությունը, ճոճորանի գնալը֊գալը և այլն։

2.Ի՞նչն է բնորոշ բոլոր տատանողական շարժումներին

Տատանումներնի բնորոշ հատկությունը նրանց՝ կրկնելիություն:

3.Ո՞ր տատանումներն են անվանում պարբերական

Պարբերական տատանումներ են կոչվում այն տատանումները, որոնք հավասար ժամանակից հետո նույնությամբ կրկնվում են։

4.Ո՞ր ֆիզիկական մեծությունն է կոչվում տատանումների պարբերություն

Տատանումների պարբերությունը մեկ լրիվ տատանում կատարելու համար անհրաժեշտ ժամանակամիջոցն է։

5.ի՞նչ միավորներվ է արտահայտվում տատանումների պարբերությունը

Տատանումների պարբերությունը չափվում է ժամանակի միավորներով` վայրկյաններով, րոպեներով և այլն։

6.ի՞նչ է տատանումների լայնույթը:ինչ միավորներվ է այն արտահայտվում;

Տատանումների լայնույթն այն առավելագույն հեռավորությունն է, որի չափով իր հավասարակշռության դիրքից կարողանում է հեռանալ տատանվող մարմինը։

7.ի՞նչ է տատանումների հաճախությունը;Ինչ միավորներով է այն արտահայտվում

Տատանումների հաճախությունը մեկ վայրկյանում կատարվող տատանումների թիվն է։ Միավորների ՄՀ-ում հաճախության չափման միավոր է ընդունված մեկ հերցը (1 Հց)

8.Ո՞ր հաճախությունն է կոչվում 1Հց։

Եթե տատանումների հաճախկությունը 1 Հց է նշանակում է, որ յուրաքանչյուր վայրկյանում տատանվող մարմինը կատարում է 1 տատանում:

1.Նոր ժամանակների շեմին տեղի ունեցան իրադարձություններ և ընթացան
երևույթներ, որոնք արմատապես փոխեցին մարդկային քաղաքակրթությունը։ Դրանցից էին Աշխարհագրական մեծ հայտնագործությունները։

Ներկայացրե՛ք Աշխարհագրական մեծ հայտնագործությունների նախադրյալները։ Թվարկե՛ք նշանավոր ծովագնացների և նրանց հայտնագործությունները: Ի՞նչ
հետևանքներ ունեցան Աշխարհագրական մեծ հայտնագործությունները:

Հիմնական նախադրյալը այն էր, որ գունավոր մետաղի պահանջարկ կար, իսկ Հնդկաստանի ոսկու հանքերի մասին առասպելները բոլորը գիտեին: Ամերիգո Վեսպուչին և Քրիստոբոր Կալոմբուսը հայտնաբերել էին Ամերիկա մայրաքաղաքները, դեպի Հնդկաստան ամենակարճ ծովային ճանապարհը գտավ Վասկո Դա Գաման: Եվրոպացիները սկսեցին օգտագործել հայտնագործած երկրներում ապրող մարդկանց որպես ստրուկ, իսկ տարածքները գաղութացրեցին և սկսեցին օգտագործել իրենց օգտին:

2.Վաղ միջնադարում անտիկ հունահռոմեական մշակույթը հիմնականում մոռացության էր մատնվել: Սակայն XIV դ. սկսած՝ փորձեր էին արվում վերականգնելու և օգտագործելու այն: Այսպես սկսվեց Վերածննդի դարաշրջանը:

Ի՞նչ է Վերածնունդը: Փորձե՛ք պարզաբանել դրա նախադրյալները: Թվարկե՛ք Վերածննդի հայտնի ներկայացուցիչների: Վերհանե՛ք Վերածննդի նշանակությունը:

Վերածնունդը հասարակական և քաղաքական շարժում էր: Հայտնի ներկայացուցիչներ էին Լեոնարդո Դավինչին, Միկելանջելոն, Ռաֆայել Սանտին, Դոնաատելոն, Շեքսպիրը և այլն: Հենց վերածննդի օգնությամբ սկսեցին ուշադրություն դարնել գիտությանը և արվեստին: Նաև այդ ժամանակ սկսեցին փորձել ամեն ինչ մեքենացնել:

3.Եվրոպայում տեղի ունեցած հասարակական տեղաշարժերը պահանջում էին
փոփոխություններ կատարել նաև քրիստոնեական եկեղեցու ներսում: Պապականությունը, ընդհակառակը, խստացրեց հալածանքները փոփոխությունների կողմնակիցների նկատմամբ: Սակայն դա արդյունք չտվեց: Սկսվեց Ռեֆորմացիայի դարաշրջանը:

Ի՞նչ է Ռեֆորմացիան, նշե՛ք հայտնի գործիչների։ Ո՞ւմ էին անվանում «Ժնևի պապ»:
Ի՞նչ է Հակառեֆորմացիան: Ե՞րբ է հրատարակվել «Արգելված գրքերի» առաջին ցուցակը: Ի՞նչ արդյունքներ տվեց Ռեֆորմացիան:

Ռեֆորմացիան XVI դարում տեղի ունեցած կրոնական շարժում էր, որի նպատակը Քրիստոնեական Եկեղեցու բարեփոխումն էր, հայտնի գործիչներն էն Մարտին Լյութեր, Ժան Կալվին, Հենրի 8-րդ։ Ժնևի պապ ասում էին Ժան Կալվինին: Հակառեֆորմացիան դա շարժում էր, որը անում էին մարդիկ ովքեր դեմ էին ռեֆորմացիան: «Արգելված գրքերի» առաջին ցուցակը հրատարակվել է 1559 թվականին։ Եկեղեցիների բաժանում և նոր հավատների ձևավորում։Կաթոլիկ եկեղեցու բարեփոխումներ և նոր ուսմունքներ։

4.Վերածնունդը, Ռեֆորմացիան, Աշխարհագրական մեծ հայտնագործությունները,
նոր գիտության ձևավորումը շաղկապող կամուրջ էին միջնադարի Եվրոպայի և նոր դարերի Եվրոպայի միջև: Սակայն միջնադարը իր տեղը դժվարությամբ էր զիջում նոր ժամանակներին, ինչի արդյունքում էլ տեղի էին ունենում բախումներ հնի և նորի միջև:

Ե՞րբ է տեղի ունեցել Նիդերլանդական հեղափոխությունը և ի՞նչ նշանակություն է ունեցել:

Նիդերլանդական հեղափոխությունը տեղի է ունեցել 1568-1648 թվականներին։

Հեղափոխությունը եղել է պայքար Իսպանիայի դեմ, որն այդ ժամանակ վերահսկում էր Նիդերլանդները։ Հեղափոխության արդյունքում Նիդերլանդները ստացան անկախություն՝ բաժանվելով երկու մասի՝ Հյուսիսային (հոլանդական պետություն) և Հարավային (Ֆլանդրիա և Բելգիա)։

Նշանակությունը

• Նիդերլանդների անկախությունը և հանրապետության ձևավորումը։
• Կաթոլիկ եկեղեցու ազդեցության դեմ պայքար։
• Առաջին մեծ բողոքական պետությունների ստեղծում։
• Եվրոպայում առևտրի և տնտեսական ուժերի աճ։

5.Միջնադարի ավարտին ավելի աճեց ճշգրիտ գիտելիքների պահանջարկը: Նման
գիտելիքներ կարող էին ձեռք բերվել փորձի ու գիտական հայտնագործությունների միջոցով: Առաջին գիտական հեղափոխությունը Վերածննդի և Ռեֆորմացիայի հետ նախապատրաստեց նոր Եվրոպայի ծնունդը:

Բացատրե՛ք Առաջին գիտական հեղափոխություն հասկացությունը: Թվարկե՛ք նոր գիտության հայտնի ներկայացուցիչների և գնահատե՛ք նրանց ներդրումը գիտության զարգացման գործում: Ի՞նչ նշանակություն է ունեցել Առաջին գիտական հեղափոխությունը:

XVI-XVII դարերի շարժում, որը հիմնված էր փորձի և դիտարկման վրա՝ հակադրելով ավանդական եկեղեցական տեսություններին։ Նիկոլայ Կոպեռնիկոս – Երկրի պտտումը Արևի շուրջ։ Գալիլեո Գալիլեյ – Մշակեց աստղագիտական դիտարկումներ։ Իսահակ Նյուտոն – Շարժման և գրավիտացիայի օրենքներ։ Փոխեց գիտության ու աշխարհայացքի մոտեցումները, խթանեց տեխնոլոգիական և գիտական զարգացումները։

6.XVII դարից մինչև XIX դարի կեսերը արդյունաբերական հասարակության պատմության առաջին շրջափուլն է: Արևմտյան Եվրոպայի երկրներում աստիճանաբար
ձևավորվեց նոր հասարակությունը, արմատական փոփոխությունների ենթարկվեց
մարդկանց հասարակական և անձնական կյանքը։

Ի՞նչ է արդյունաբերական հեղաշրջումը: Որո՞նք էին դրա նախադրյալները: Տնտեսական և սոցիալական ի՞նչ հետևանքներ ունեցավ այն:

XVII-XIX դարերում տեղի ունեցած անցում ձեռքի աշխատանքից դեպի մեքենայացված արտադրություն։

Նախադրյալներ

• Գյուղատնտեսության զարգացում։
• Նոր տեխնոլոգիաներ և էներգիայի աղբյուրներ։
• Քաղաքների աճ և առևտրի ընդլայնում։

Հետևանքներ

Տնտեսական – Արտադրության և առևտրի աճ, նոր շուկաներ։
Սոցիալական – Քաղաքների ընդլայնում, աշխատավոր դասի ձևավորում, սոցիալական փոփոխություններ։

7.XVII–XVIII դարերում Եվրոպայում և Ամերիկայում ծավալվեց մի հուժկու գաղափարական շարժում, որը պատմության մեջ հայտնի է «լուսավորություն» անունով։

Ինչո՞ւ է շարժումն այդպես կոչվել: Թվարկե՛ք նշանավոր լուսավորական գործիչների:
Որո՞նք են լուսավորականների հիմնական գաղափարները: Արժևորե՛ք շարժումը։

XVII-XVIII դարերի գաղափարական շարժում, որը կոչվում է «Լուսավորություն», քանի որ այն տարածում էր գիտելիք և բանականություն՝ ընդդեմ տգիտության։

Նշանավոր գործիչներ էին Վոլտեր, Ժան-Ժակ Ռուսո, Մոնտեսքյո, Դիդրո, Ջոն Լոկ։

Հիմնական գաղափարներ

• Բանականություն, գիտություն, ազատություն։
• Մարդու իրավունքներ, ժողովրդավարություն։
• Կրոնական հանդուրժողականություն։

Նշանակություն

Խթանեց Ֆրանսիական հեղափոխությունը, ժողովրդավարության և գիտության զարգացումը։

8.XVII-XVIII դարերում մի քանի երկրներում տեղի ունեցան հեղափոխություններ։
Հեղափոխությունը ձերբազատեց ազգերի ստեղծագործ ներուժը և մղեց կենսական
խնդիրների լուծման նպատակին։

Ի՞նչ է հեղափոխությունը: XVII -XVIII դարերում ո՞ր երկրներում և ե՞րբ են տեղի ունեցե
հեղափոխություններ: Նշե՛ք հայտնի գործիչներին, ներկայացրե՛ք այդ հեղափոխությունների արդյունքները՝ ըստ երկրների: Կազմե՛ք համապատասխան աղյուսակ: Դրանցից
ո՞րը և ինչո՞ւ է պատմության մեջ մտել Մեծ հեղափոխություն անունով:

Հեղափոխությունը արմատական քաղաքական, սոցիալական կամ տնտեսական փոփոխություն է։ Անգլիական հեղափոխությունը սահմանադրական միապետություն հաստատեց (Օլիվեր Կրոմվել, Չարլզ I)։ Ամերիկյան հեղափոխությունը բերեց ԱՄՆ անկախությանը (Ջորջ Վաշինգտոն, Թոմաս Ջեֆերսոն)։ Ֆրանսիական հեղափոխությունը տապալեց թագավորությունը, հաստատեց հանրապետություն (Ռոբեսպիեր, Լուի XVI)։ Այն կոչվում է Մեծ հեղափոխություն, քանի որ փոխեց Եվրոպայի քաղաքական ու սոցիալական համակարգը։

9.Նոր դարերում ավանդական հասարակական հարաբերությունները խոչընդոտում էին Արևելքի երկրների առաջընթացը։ Բացառությամբ Ճապոնիայի՝ մյուս
երկրները չարդիականացան։

Պարզաբանե՛ք ավանդական հասարակության բնորոշ կողմերը: Թվարկե՛ք ավանդական համարվող երկրներ: Ի՞նչ է Արևելյան հարցը: Ձեր կարծիքով ո՞րն էր Իրանի հետամնացության գլխավոր պատճառը:

Ավանդական հասարակությունը հիմնված էր ֆեոդալական կարգերի, գյուղատնտեսության և կրոնական ազդեցության վրա։ Ավանդական երկրներ էին Չինաստանը, Օսմանյան կայսրությունը, Պարսկաստանը, Հնդկաստանը։ Արևելյան հարցը Օսմանյան կայսրության անկման ու եվրոպական պետությունների տարածքային պայքարի խնդիրն էր։ Իրանի հետամնացության պատճառը քաղաքական անկայունությունն ու եվրոպական նորարարությունների մերժումն էին։

Նոր դարերում ինչո՞ւ Հնդկաստանն ու Չինաստանը հետադիմեցին: Ովքե՞ր էին
մրցակցում Հնդկաստանին տիրանալու համար:

Հնդկաստանն ու Չինաստանը հետադիմեցին, քանի որ պահպանեցին ավանդական կառավարման համակարգերը, խուսափեցին եվրոպական տեխնոլոգիաներից և թույլ տվեցին արևմտյան երկրների տնտեսական ու ռազմական ազդեցությունը։ Հնդկաստանին տիրանալու համար մրցակցում էին Մեծ Բրիտանիան և Ֆրանսիան, սակայն ի վերջո Բրիտանիան հաստատեց իր տիրապետությունը։

Ո՞ր իրադարձությունների արդյունքում Ճապոնիայում հաստատվեց սահմանադրական միապետություն: Վերհանե՛ք նրա արդիականացման հիմնական արդյունքները:

Ճապոնիայում սահմանադրական միապետություն հաստատվեց Մեյջի վերափոխման արդյունքում, երբ Մեյջի միապետը իրականացրեց հեղափոխական բարեփոխումներ: Տնտեսական բարեփոխումներ՝ արդյունաբերություն, երկաթուղիներ, նավարկություն, գիտատեխնոլոգիական առաջընթաց՝ նոր տեխնոլոգիաների ընդունում, կրթության և հասարակական բարեփոխումներ, ազգային բանակի ձևավորում, սահմանադրության ընդունում:

10.Արդյունաբերական հասարակության առաջին շրջափուլում զարգացած երկրներում ձևավորվեց ժամանակի պահանջներին համապատասխան կրթական համակարգ, իսկ գիտությունը բռնեց բուռն վերելքի ուղին։

Որո՞նք էին կրթության և գիտության զարգացման պատճառները: Ներկայացրե՛ք գիտության գլխավոր նվաճումներն այս փուլում: Այս ժամանակաշրջանի ի՞նչ նշանավոր
հեղինակների գիտեք գրականության և արվեստի բնագավառներում: Նրանց ստեղծագործություններից որո՞նք են ձեզ հայտնի:

Կրթության և գիտության զարգացման պատճառները արդյունաբերական հեղաշրջում, գիտական մտածելակերպի ընդլայնում, հասարակական փոփոխություններ և նոր գիտական ու տեխնոլոգիական հայտնագործություններ էին։ Գիտության գլխավոր նվաճումները Իսահակ Նյուտոնի ֆիզիկայի օրենքներն, Լուի Պաստերի մանրէաբանությունը, Չարլզ Դարվինի էվոլյուցիայի տեսությունը, Ալեքսանդր Գրամ Բելլի հեռախոսն էին։ Գրականությունից ու արվեստից նշանավոր հեղինակներ էին Չարլզ Դիկենսը, Վիկտոր Հյուգոն, Լև Տոլստոյը, Վիլյամ Շեքսպիրը։

11.Աստիճանաբար բարելավվում էին մարդկանց կենսապայմանները, փոխվում էիննրանց մտածելակերպը և պահանջարկը։

Փորձե՛ք նկարագրել Նոր դարերի մարդուն. նրա առօրյան, հագուստը, ապրելու պայմանները, զբաղմունքները, աշխարհայացքը և այլն:

Նոր դարերի մարդը ապրում էր կազմակերպված կյանքով՝ մշտապես աշխատելով և ավելի մեծ ուշադրություն դարձնելով կրթությանը։ Հագուստը պաշտոնական էր, իսկ ապրելու պայմանները բարելավվում էին, հատկապես քաղաքներում։ Ժամանակը անցնում էր սպորտով, արվեստով կամ ընտանիքով։ Նրա աշխարհայացքը փոխվում էր՝ գիտության, ազատության և իրավունքի գաղափարներով ազդված, մտահոգվելով հասարակության խնդիրներով։