Դասարանական առաջադրանքներ՝  242-ա,գ,ե,է,թ; 243-ա,գ,ե,է,թ;244-ա,գ,ե,է; 245-ա,գ,ե,է,թ,ժա;

ա) 2ab/3ac=2b/3c

գ) -2xy/5byc=-2x/bc

ե) 10abc/16ack=10b/16k

է) c²/3c²=3

թ) -8a²/12a²m=-2/3m

ա) a-b/a-b=1

գ) 3(k+p)/7(k+p)=3/7

ե) 3a+3/9=a+1/3

է) 24bc/36b-36c=24bc/36(b-c)

2bc/3(b-c)

ա) 7/a

գ) 5d/25

ե) 1/8

է) 2/3

ա) 10a/9b

գ) 35c/80d

ե) 15/2

1. 2-ական գ զանգվածով հետևյալ նյութերից` SO2, CO2, P2O5 որի նյութաքանակը կլինի առավել՝ ա) մեծ, բ) փոքր:

SO₂	32 (S) + 2×16 (O) = 64	2 / 64 = 0.03125
CO₂	12 (C) + 2×16 (O) = 44	2 / 44 = 0.0455
P₂O₅	2×31 (P) + 5×16 (O) = 142	2 / 142 = 0.01408

ա) Մեծ նյութաքանակ՝ CO₂
բ) Փոքր նյութաքանակ՝ P₂O₅

1. Որքան է 0,2 մոլ քանակով ածխածնի ատոմների թիվը:

N=n⋅NA​=0.2⋅6.022⋅10^23=1.2044⋅10^23

Պատ.՝ 1.2×10231.2 \times 10^{23}1.2×10^23 ածխածնի ատոմ

1. Որոշել նյութերում տարրերի օքսիդացման աստիճանները. NaCl, Cl2O7, Cr2O3,H2SO4

• NaCl
  • Na → +1
  • Cl → -1
• Cl₂O₇
  • O → -2, ընդհանուր՝ -14
  • Cl₂ → +14 → Cl՝ +7
• Cr₂O₃
  • O → -2×3 = -6
  • Cr₂ → +6 → Cr՝ +3
• H₂SO₄
  • H₂ → +1×2 = +2
  • O₄ → -2×4 = -8
  • Սուլֆուր՝ x
  • x + 2 – 8 = 0 → x = +6

4.Ինչքա՞ն աղ է պետք վերցնել, որ ստանաք  CuSO4 27% լուծուծույթ:

100-27=73գ

Կետադրի՛ր նախադասությունները։

Երևաց մի ձի՝ սև աչքերով, բարակ ոտքերով։

Ոտքերին կոշիկներ էին՝ սև և կարմիր, որ մատուցած մեծ ծառայության նշան էին։

Հավաքված բազմությունից երեք հեծյալներ՝ շքեղ զգեստներով, նրբագեղ նժույգներով, մոտեցան և խոնարհվեցին։

Մողեսները՝ արագաշարժ փորի, մաշկը դեղին, տաքանում էին քարերի վրա։

Արտակի աչքի առաջ պատկերվում էին բանվորների վտիտ դեմքերը՝ մրոտ ու նավթոտ, մռայլ ու անտարբեր։

Չէի կարողանում մոռանալ օրիորդի ամոթից շիկնած դեմքը։

Առավոտյան վաղ վեր էր կենում, մաքրում էր իր անշուք խցի քարերով սալարկված հատակը։

Գյուղացիները գտնում են Գևորգի՝ թշնամիների կողմից խոշտանգված մարմինը։

Շահյանին զարմացրեց Եվայի՝ հասարակ չթից կարված, ոչ պարահանդեսային հագուստը։

Սիրելի զորավարի՝ Գևորգ Մարզպետունու անունը հայտնի էր ամենքին։

Վտակի ափին, ուռենու տակ, նստել էր Անուշը։

Սմբատը, որպես անտառոտ երկրի զավակ, շատ լավ գիտեր, որ արջը շշմում է հանկարծակի ձայնից։

Ծառերի տակ, կանաչների վրա, թափված էին մետաքսազգեստ փշատները։

Մենք՝ փրկվածներս, երկու կյանքով պետք է ապրենք։

• Ինչ է կոռուպցիա

Կոռուպցիան պետական կամ մասնավոր պաշտոնյաների կողմից տրված իշխանության չարաշահումն է՝ անձնական շահ ստանալու նպատակով։
Օրինակ՝ կաշառք վերցնել, կողմնակալ որոշումներ ընդունել, պետական միջոցները գողանալ և այլն։

• Որոնք են կոռուպցիայի առաջացման պատճառները։

Կոռուպցիան կարող է առաջանալ մի շարք պատճառներով, որոնցից հիմնականներն են՝

• Տնտեսական անարդարություն և աղքատություն
• Հսկողության և թափանցիկության բացակայություն
• Իշխանությունների ոչ հաշվետու լինելը
• Իրավական համակարգի թուլությունը (օրինակ՝ կոռուպցիոներները պատժվելու վստահություն չունեն)
• Հասարակության կողմից հանդուրժողականություն կոռուպցիայի նկատմամբ

• Կարելի է արդյոք նշել կոռուպցիայի գոյության համար մեղավորների ինչ-որ շրջանակ։

Իհարկե, հնարավոր չէ միշտ նշել կոնկրետ մեղավորների խմբեր, սակայն հաճախ՝

• Պետական պաշտոնյաները
• Բարձր դիրքերում գտնվող որոշ գործարարներ
• Իշխանության և ազդեցության կենտրոններում գտնվող մարդիկ
  ունեն ավելի մեծ հնարավորություն և գայթակղություն կոռուպցիայի մեջ ներքաշվելու։

Սակայն հասարակության պասիվությունը նույնպես դեր ունի․ երբ մարդիկ չեն պահանջում արդարություն կամ հանդուրժում են անօրինականությունները, կոռուպցիան ավելի հեշտ տարածվում է։

Ես իմ ամբողջ կյանքի ընթացքում կարևորել եմ օտար լեզուներ սովորելը։ Հայկական մշակույթում կա մի ասույթ՝ Ինչքան լեզու գիտես, այդքան մարդ ես։ Ես լիովին համաձայն եմ այս ասացվածքի մասին։ ԻՀարկե, կան մեռնող լեզուներ, որոնք սովորելը ես չեմ համարում անհրաժեշտություն։Ես ճամփորդելը համարում եմ աշխարհի ամենակարևոր բաներից մեկը և ճամփորդելու համար պետք է իմանալ լեզուներ։ Լեզու սովորելով մարդու ուղեղը զարգանում է, և մարդը ինքը նույնպես զարգացնում է իր միտքը և մտահորիզոնը։ Ես լեզու սովորել ասելով նկատի չունեմ միայն խոսքը, այլ նաև տվյալ երկրի պատմությունը, մշակույթը և այլն։ Վերջինս նշված բաները սովորելուց հետո մարդը կդառնա շատ խելացի և ամեն ինչի մասին քիչ֊քիչ տեղեկացված։ Նոր լեզու սովորելու շնորհիվ դու կարող ես նաև ստեղծել շրջապատ այլ երկրներից և վայրերից։

Նեղվում եմ, խփում են կրծքիս, 
Ես գոհ եմ, իրենք են դժգոհ, 
Ներում եմ, նստում են գլխիս, 
Ես գոհ եմ, իրենք են դժգոհ։
     
Առնում են ու ետ չեն տալիս, 
Ես գոհ եմ, իրենք են դժգոհ։
Մեռնում եմ, երբ ուշ են գալիս, 
Ես զոհ եմ, իրենք են դժգոհ։

1. Մի քանի նախադասությամբ ներկայացրո՛ւ ստեղծագործության ասելիքը։ 

Իմ կարծիքով ստեղծագործության ասելիքը կայանում է նրանում, որ երկրում տիրում է անարդարություն և անհավասարակշռություն։ Բանաստեղծության մեջ Սահյանը ասում է որ, նա անում է ամեն ինչ ինչպես կարգն է և սիրով, բայց մեկ է բողոքներ և քննադատություններ է ստանում նրանցից։

2. Ի՞նչն է նեղություն պատճառում հեղինակին։ 

Հեղինակին ըստ բանաստեղծության նեղություն է պատճառում մարդկանց պատած անարդությունը իր հանդեպ։

3. Ի՞նչը կարող է քեզ նեղացնել, անհանգստացնել։

Ոչինչ։

1. Կետերը փոխարինիր ինչպիսի՞ կամ ո՞ր հարցերին պատասխանող բառերով կամ բառակապակցություններով (որոշիչներով):

Օրինակ`

… ջրով լվացվեց: Զուլալ  ջրով լվացվեց: Սարերից եկող ջրով լվացվեց:

Հրագույն ծաղիկներն օրորվում են մեղմ զեփյուռից:
պարզ գետը ողողել էր գեղեցիկ քաղաքի տներն ու պարիսպները:
Տպավորված ճանապարհորդը պատմում էր տոթ անապատի մասին:
Գետը դանդաղ շղարշով էր ծածկվել:
Լեռների մուգ ստվերները ծածկել էին դատարկ դաշտերն ու հովիտները: 

Հնէաբանները Եգիպտոսի դամբարանից հնագույն գործիքներ գտան:

2. Ընդգծված հատկացուցիչների և հատկացյալների կապը հստակ ցույց տալու համար կա՛մ շարադասությունը փոխիր, կա՛մ կետադրիր:

Առագաստանավի անցյալ դարում ապրած նավապետի գրառումներում մի հետաքրքիր փաստ կա:-Առագաստանավի՝ անցյալ դարում ապրած նավապետի գրառումներում մի հետաքրքիր փաստ կա:
Վարելահողերի անտառներ հատելու միջոցով ընդարձակման հետ հաճախացան խորշակները, որոնք իսկական պատուհաս են հողագործության համար:Վարելահողերի՝ անտառներ հատելու միջոցով ընդարձակման հետ հաճախացան խորշակները, որոնք իսկական պատուհաս են հողագործության համար:

Հողի սև մրրիկներից պաշտպանող բարեկամը անտառն է:-Հողի՝ սև մրրիկներից պաշտպանող բարեկամը անտառն է:
Մթնոլորտը կեղտոտում են նաև անտառային հրդեհների արևի դեմքր ծածկող ծուխն ու հրաբխային մուրը:-Մթնոլորտը կեղտոտում են նաև անտառային հրդեհների՝ արևի դեմքր ծածկող ծուխն ու հրաբխային մուրը:
Մարդիկ ուտելի քարաքոսի «մանանայի» նման գետնին ցրված հատիկները հավաքում ու ալյուր էին սարքում:-Մարդիկ ուտելի քարաքոսի՝ «մանանայի» նման գետնին ցրված հատիկները հավաքում ու ալյուր էին սարքում:
Անձրևների և հալոցքի ջրի լեռնային ապարներր մաշեցնող շիթերը քայքայում են նաև շատ հանքային աղեր:-Անձրևների և հալոցքի՝ ջրի լեռնային ապարներր մաշեցնող շիթերը քայքայում են նաև շատ հանքային աղեր:

Դասարանական առաջադրանքներ՝  237-ա,գ,ե,է, բանավոր; 238-ա,գ,ե,է բանավոր;239-ա,գ,ե,է; 240-ա,գ,ե; 241-ա,գ

ա) x=2 դեպքում իմաստ չունի

գ) a=2,0 դեպքում իմաստ չունի

ե) c=+-√7

է) m=0

ա)2/15=0,1(3)

գ) 15/12=1,25

ե) 8-1=7

ա) 3,5

Տրված նախադասությունների ընդգծված անդամները համեմատի՛ր. Բ խմբի լրացումներն ինչո՞վ են տարբերվում Ա խմբի որոշիչներից: Փորձի՛ր բացատրել, թե ինչո՛ւ են դրանք բացահայտիչ կոչվում:

Ա. Մեծ գիտնական Նյուտոնը քիչ աշակերտներ է ունեցել:
 Բ. Նյուտոնը` մեծ գիտնականը, քիչ աշակերտներ է ունեցել:

Ա. Մի օր նրա դուռը թակեց նախկին ծովագնաց էդմունդ Հալեյը:
Բ. Մի օր նրա դուռը թակեց էդմունդ Հալեյր` նախկին ծովագնացը:

Ա. «Թագավորական աստղագետ» Հալեյը հիմնականում պարզեց գիսավորների շարժման գաղտնիքները:
Բ.Հալեյը` «Թագավորական աստղագետը», հիմնականում պարզեց գիսավորների շարժման գաղտնիքները:

Ա նախադասություններում բոլորը որոշիչներ են, իսկ Բ նախադասություններում բացահայտիչներր։

Բացահայտիչ 

Նախադասության՝ առարկա ցույց տվող անդամի ով կամ ինչ լինելը արտահայտող լրացումը կոչվում է բացահայտիչ: 

Նախադասության այն անդամը, որն ունի բացահայտիչ, կոչվում է բացահայտյալ: 

1.    Գտիր բացահայտիչ- բացահայտյալները և կետադրի՛ր:

Արփինեն՝ ընկերուհիս, դասի չէր եկել:

Արամը՝ որպես օրինակելի սովորող, ստացավ մրցանակ:

Սարերում՝ վրանների տակ, ապրում են հովիվները:

Բացահայտիչը լինում է երեք տեսակ՝ բուն, մասնական, 

մասնավորող պարագայական:

Բուն բացահայտիչ

Բուն բացահայտիչը բացահայտում է լրացյալի ով կամ ինչ լինելը և 

պահանջում է նույն հարցը:

1.Առաջին առաջադրանքի մեջ ո՞ր նախադասությնում է առկա բուն բացահայտիչ:

Արփինեն՝ ընկերուհիս, դասի չէր եկել:

2.     2. Կետադրի՛ր նախադասությունները.

Ա. Խալդ աստծո զորությամբ ես՝ Տուշպա մայրաքաղաքի և համայն 

Բիայնայի  տիրակալս, մեծն Մենուայի որդին, ասում եմ:

Բ. Իր ապրած կյանքի ընթացքում նա տեսել էր ամեն ինչ՝ սեր, 

ատելություն, խաբեություն, քծնանք:

Գ. Նա սև մազերով ու գունատ դեմքով  մի գեղեցիկ տղա՝ էր պահապանի ավագ որդին:

Բացահայտիչի կետադրությունը:

Բացահայտիչից հետո չի դրվում ստորակետ հետևյալ դեպքերում .

Ա. Եթե բացահայտիչը դրված է սեռական հոլովով: Օրինակ՝ Դպրոցի պահակի՝ ծեր 

Մամիկոնի հոգում թաքուն մի վախ կար:

Բ. Եթե բացահայտիչին հաջորդում է կապ . օրինակ՝ Վերգինեի՝ կրտսեր 

մորաքրոջս մոտ ինձ վատ էի զգում:

Գ. Եթե բացհայտիչից հետո դրվում է եմ, ես է… օժ.  բայը կամ հագույցը. Օրինակ՝  Սայաթ-Նովան՝ մեծ գուսանն էր ժողովրդի միակ ուրախությունը:

Դ. Եթե բացահայտիչից հետո ընկնում է էլ շաղկապը. Օրինակ՝ Արամը՝ ընկերս էլ 

մասնակցեց այդ միջոցառմանը:

3. Կազմիր բուն բացահայտիչով նախադասություններ՝ իբրև բացահայտյալ 

օգտագործելով բոլորը, Գյումրի, հարևանուհի բառերը: 

Գյումրին՝ Հայաստանի հայրաքաղաքը, գտնվում է Շիրակի մարզում

Դասարանական առաջադրանքներ՝362;364;366;368;370

ա) 0,64+cosa²=1

cosa²=1-0,64

cosa=√(0,36)=0,6

sina/cosa=tga

0,8/0,6=1,(3)

Պատ․՝ 0,6. 1,(3)

բ) cosa²=1-4/9

cosa²=9/9-4/9=5/9

cosa²=√5/3

sina/cosa=tga=

2/3 * 3/√5=(2√5)/5

S=AB*BC*sinA=10*6*sinA=60sinA

60 * √3/2 = 30√3

tgA=3

tgA=BK/AK

BK=tgA*AK=3*2=6

7+11=18

18/2=9

9*6=54