Օրգանիզմների բազմացման եղանակները՝ սեռական և անսեռ, դրանց կենսաբանական նշանակությունը, առավելությունները և թերությունները։Էջ39-41։

Բլոգներում ներկայացնել համեմատությունը՝նշելով օրինակները։

1. Ո՞ր բազմացումն է կոչվում անսեռ` բերել օրինակներ։

Անսեռ բազմացումը բազմացման ձև է, երբ նոր օրգանիզմը առաջանում է միայն մեկ ծնողից, առանց սեռական բջիջների միավորման։ Այս գործընթացում սերունդները գենետիկորեն գրեթե ամբողջությամբ նման են ծնողին, և բազմացումը տեղի է ունենում շատ արագ։ Անսեռ բազմացման օրինակներ են՝ բակտերիաների երկկցումը, խմորասնկերի բողբոջումը, հիդրայի բողբոջումը, ինչպես նաև բույսերի բազմացումը կոճղարմատներով (օր.՝ կարտոֆիլ), վազողներով (ելակ) կամ սոխուկներով (սոխ, սխտոր)։

2․ Նկարագրել սեռական և անսեռ բազմացման առավելությունները և թերությունները։

Անսեռ բազմացման առավելությունները․

• Շատ արագ է կատարվում։
• Պահանջում է քիչ էներգիա և պարզ է։
• Սերունդները կտրուկ չեն տարբերվում, ինչն ապահովում է գենետիկ կայունություն։

Անսեռ բազմացման թերությունները․

• Գենետիկ բազմազանություն չկա, սերունդները բոլորովին նման են։
• Հարմարվողականությունը թույլ է, և միջավայրի փոփոխությունը կարող է վտանգել ամբողջ պոպուլյացիային։

Սեռական բազմացման առավելությունները․

• Ապահովում է գենետիկ բազմազանություն, քանի որ սերունդները ժառանգում են երկու ծնողների գեներ։
• Սերունդներն ունեն ավելի բարձր հարմարվողականություն միջավայրի փոփոխությանը։

Սեռական բազմացման թերությունները․

• Դանդաղ և էներգատար գործընթաց է։
• Պահանջում է երկու անհատի առկայություն և հատուկ պայմաններ։

Առաջադրանք 1

Գլուխ 2.8-Հայաստանի հարաբերությունները հարևան պետությունների հետ/ էջ 59-63, պատմել/

Գրավոր պատասխանել հարցերին

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ

Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
Առաջին աշխարհամարտ-գլոբալ պատերազմ սկսվել է 1914 թ. օգոստոսի 1-ին և տևել մինչև 1918 թ. նոյեմբերի 11-ը: Պպատերազմից հետո հայերը բավականին ծանր տուժել են:

«չեզոք գոտի»-տարածքը, որտեղ չի թույլատրվում մարտական գործողություններ կամ որևէ կողմի բանակի մուտք։

կովկասյան թաթարներ-Ադրբեջանցիներ

Ս. Շահումյան-Բաքվում ձևավորված խորհրդային իշխանության զորքի հրամանատար, որի զորքը բախվեց օսմանյան զորքերի դեմ:

Հ. Բագրատունի-մարտիկ, ով նույնես մասնակցել է Բաքվի պաշտպանությանը:
Սեբաստացի Մուրադ-մարտիկ, ով նույնես մասնակցել է Բաքվի պաշտպանությանը:

Խ. Բեկ-Սուլթանով-1919 թ. հունվարի 15-ին բրիտանական աջակցությամբ դառնում է Ղարաբաղի և Զանգեզուրի ժամանակավոր գեներալ-նահանգապետը:

Ա. Շահմազան-Բեկ-Սուլթանովին ժամանակավոր նահանգապետ նշանակելուց օրեր անց ՀՀ կառավարությունը ստեղծում է Ղարաբաղ-Զանգեզուրի մարզային խորհուրդ, որի ղեկավար է նշանակվում Արսեն Շահմազանը:

Դրո-հայկական բանակի հրամանատար, որի զորքը հասնում է զգալի հաջողությունների վրացիների դեմ պատերազմելիս 1918 թ. դեկտեմբերի 13-ին:

Գ. Նժդեհ-հայ հրամանատար, ով մեծ դեր է ունեցել Զանգեզուրի
հայության համախմբման ու թուրք-թաթարական ուժերին հակահարված տալու գործում:

Պ. Տեր-Դավթյան-1920 թ. հուլիս-նոյեմբեր ամիսներին ՝ ռուս-ադրբեջանական պայքարում կարողացավ Գ. Նժդեհի հետ հասնել փոփոխակի հաջողությունների, որի արդյունքում տեղի ունեցած կռիվները ի վերջո ավարտվում են հայերի հաղթանակով:

ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Բնութագրի՛ր ՀՀ հարաբերությունները հարևան Իրանի, Վրաստանի և Ադրբեջանի հետ: Ներկայացրո՛ւ հայերի պայքարը Ղարաբաղում և Զանգեզուրում:

ՀՀ հարաբերությունները Իրանի հետ լավ էին, նա միակ հարևաններ էր, որի հետ Հայաստանը կռիվներ չի ունենում: Վրաստանի և Ադրբեջանի հետ Հայաստանը վատ հարաբերությունների մեջ էր: Վրաստանի հետ լարվածությունները սկսվում են 1917 թ., բայց շուտով կարգավորվում են: Իսկ Ադրբեջանի հետ հարաբերությունները անփոփոխ էին:

բ. Բացատրի՛ր։ Ի՞նչ արմատներ ունեին հայ-վրացական և հայ-ադրբեջանական վեճերը:

Հայ-վրացական վեճը կապված էր վրացիների անհանգստացման հետ, քանի որ իրենց բուն տարածքներում հայերի հասարարական, տնտեսական և մշակութային մեծ ներկայություն կար: Նաև վեճը կապված էր Լոռու, Ջավախքի և սահմանների անհստակ բաժանման հետ։ Հայ-ադրբեջանական վեճը կապված էր Ղարաբաղի և Զանգեզուրի տարացքների հետ:

գ. Վերլուծի՛ր։ Հնարավո՞ր էր արդյոք խուսափել Վրաստանի ու Ադրբեջանի հետ բախում­ներից և ի՞նչ գնով:

Ինձ թվում է ոչ հնարավոր չէր խուսափել Վրաստանի ու Ադրբեջանի հետ բախում­ներից, քանի որ Հայաստանը ստիպված կլիներ գնալ մեծ զիջումների ինչը դուր չեր գա ժողովրդին:

ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը։ Ի՞նչ ազդեցություն ունեցան այս փուլի հայ-ադրբեջանական հարաբերությունները բոլշևիկյան իշխանության և դրան հաջորդող տարիներին: Ի՞նչ նշանակություն ունեցավ Բաքվի պայքարը Հայաստանի Հանրապետության համար:

Հայ-ադրբեջանական թշնամական հարաբերությունները բոլշևիկների համար հիմք դարձան ավելի հեշտ միջամտելու և տարածաշրջանը վերահսկելու։ Բաքվի պայքարը կարևոր էր Հայաստանի համար, քանի որ այնտեղ մեծ քանակով հայեր էին ապրում և կար նավթ, որի կորուստը մեծ հարված հասցրեց արդյունաբերությանը:

2. Ընդհանրացրո՛ւ։ Ինչո՞վ էր պայմանավորված Մեծ Բրիտանիայի տարբերակված մոտեցումը Ղարաբաղի և Նախիջևանի հարցերում: Ի՞նչ ազդեցություն ունեցավ Ադրբեջանում բոլշևիկ­յան իշխանության հաստատումը տարածքային խնդիրների վրա:

Մեծ Բրիտանիայի մոտեցումը Ղարաբաղի և Նախիջևանի հարցերում պայմանավորված էր նրանում, որ նա ուզում էր պահել իր շահերը: Ադրբեջանում բոլշևիկյան իշխանության հաստատումը փոխեց ուժերը և հանգեցրեց այն բանը, որ այդ տարածքներն ավելի հեշտ անցան սովետական ազդեցության տակ:

§13.Դիմադրության կախումը հաղորդչի չափերից և նյութի տեսակից: Տեսակարար դիմադրություն:

§15. Էլեկտրական հոսանքի ազդեցությունը կենդանի օրգանիզմների վրա: Կայծակ: Շանթարգել: (Բնագիտական ֆլեշմոբ Երրորդ մակարդակ):

1. Ինչպե՞ս է կախված էլեկտրական դիմադրությունը հաղորդչի նյութի տեսակից, երկարությունից և լայնական հատույթի մակերեսից: Գրել այդ կախումն արտահայտող բանաձևը;

Էլեկտրական դիմադրությունը (R) ուղիղ համեմատական է հաղորդչի երկարությանը (L) և հակադարձ համեմատական է նրա լայնական հատույթի մակերեսին (S): Այն նաև կախված է հաղորդչի նյութի տեսակից, որը բնութագրվում է տեսակարար դիմադրությամբ (p):

Այս կապն արտահայտող բանաձևն է՝

R=p L/S

2. Ինչի՞ց է կախված հաղորդչի տեսակարար դիմադրությունը:

Տեսակարար դիմադրությունը ցույց է տալիս, թե ինչ դիմադրությամբ է օժտված տվյալ նյութից պատրաստված միավոր երկարությամբ և միավոր լայնական հատույթի մակերեսով հաղորդիչը:

3. Ի՞նչ միավորներով են արտահայտում տեսակարար դիմադրությունը:

Տեսակարար դիմադրությունը արտահայտվում է օհմ-մետր կամ օհմ-միլիմետր քառակուսի/մետր միավորներով:

4. Ի՞նչ նպատակով են օգտագործում ռեոստատները : Ինչպե՞ս են այն պատկերում էլեկտրական շղթաների սխեմաներում:

Պոտենցիոստատը (կամ ռեոստատը) էլեկտրական սարք է, որն օգտագործվում է շղթայի հոսանքի ուժը կարգավորելու համար՝ փոփոխելով դիմադրությունը:

Սխեմաներում այն պատկերում են որպես դիմադրություն (ուղղանկյուն)՝ վրայով անցնող սլաքով կամ կողքին դրված սլաքով, որը ցույց է տալիս, որ դիմադրությունը փոփոխական է:

5. Հաստատաուն հոսանքի ուժի ո՞ր արժեքներն են վտանգավոր և որոնք՝ խիստ վտանգավոր մարդու կյանքի համար:

Անվտանգ են համարվում մոտավորապես մինչև 1 մԱ (միլիամպեր) հոսանքի ուժերը (թեթև զգացողություն):

Խիստ վտանգավոր են համարվում մոտավորապես 100 մԱ-ից բարձր հոսանքի ուժերը

6. Բուժական ի՞նչ նպատակներով է օգտագործվում հաստատաուն էլ. հոսանքը:

Մինչև 50Վ հոսանքը կիրառելով կարող են բուժել նյարդացավ, կարող են որոշ հեգկան հիվանդություններ բուժել հոսանքով գլխնուղեղի վրա ազդելով:

7. Բուժական ի՞նչ նպատակներով է օգտագործվում հաստատուն էլեկտրական հոսանքը:

Հաստատուն հոսանքը բժշկությունում օգտագործվում է ցավը նվազեցնելու, արյան շրջանառությունը բարելավելու, բորբոքումը նվազեցնելու և դեղերը մաշկով ներմուծելու համար։

8. Նկարագրեք, թե ինչպես է լիցքավորվում ամպը: Ամպի ո՞ր շերտերն են լիցքավորվում դրականորեն և ո՞ր շերտերը` բացասականորեն:

Ամպի էլեկտրականացումը տեղի է ունենում ամպի ներսում գտնվող ջրի կաթիլների և սառույցի բյուրեղների բախումների և շփման հետևանքով: Այս գործընթացի ժամանակ տեղի է ունենում լիցքերի բաժանում:Սովորաբար, ամպի ներքևի շերտերը լիցքավորվում են բացասականորեն (ավելի ծանր, բացասական լիցք կրող մասնիկների կուտակման պատճառով), իսկ վերևի շերտերը՝ դրականորեն:

9. Ինչու՞ է ամպամած եղանակին գետինը լիցքավորվում: Ո՞ր երևույթն է գետնի լիցքավորման պատճառը: Ի՞նչ նշանի լիցք է ձեռք բերում գետինը:

Ամպամած եղանակին գետինը լիցքավորվում է էլեկտրաստատիկ ինդուկցիայի (կամ էլեկտրականացում ազդեցությամբ) երևույթի պատճառով:

Քանի որ ամպի ներքևի մասը լիցքավորվում է բացասականորեն, այն իր վրա է ձգում գետնի վրա գտնվող դրական լիցքերը և հեռացնում բացասական լիցքերը:

Արդյունքում, ամպի տակ գտնվող գետինը ձեռք է բերում դրական նշանի լիցք:

Translate into English.

1. Նա սովորաբար գնում է դպրոց ոտքով։-He usually goes to school on foot.
2. Մենք դեռ չենք ավարտել մեր աշխատանքը։-We haven’t finished our work yet.
3. Երբ դու զանգեցիր, ես դաս էի անում։-When you called, I was doing a lesson.
4. Նա կգնա խորհրդակցության, եթե ժամանակ ունենա։-He’ll go to the
5. meeting if he has time.
6. Ես կուզենայի ավելի լավ խոսել անգլերեն։-I’d like to speak English better.
7. Դու չպետք է ուշանաս դասին։-You mustn’t be late for class.
8. Նրանք կարող էին օգնել մեզ նախորդ շաբաթ։-They could have helped us last week.
9. Ես լսեցի, որ նա նոր աշխատանք է գտել։-I heard he’s found a new work.
10. Երբ նա հասավ, մենք արդեն ավարտել էինք ընթրիք։-When he arrived we had already finished our dinner.
11. Ես կարծում եմ, որ նա ճիշտ է։-I think, that he’s right.
12. Նա հարցրեց, թե երբ ենք մենք գնալու:-He asked me, when we would go.
13. Եթե ես լինեի քո տեղը, ես կվերանայեի այդ որոշումը։-If I were you, I would reconsider that decision.
14. Դու կարող ես օգտագործել իմ գրքերը:-You can use my books.
15. Մեր տունը կառուցվել է 1990 թվականին:-Our house was built in 1990.
16. Նրանք չեն պատրաստվում մասնակցել մրցույթին։-They aren’t going to participate in the competition.
17. Ես միշտ կարդում եմ նախաճաշից առաջ։-I always read before breakfast.
18. Երբ ես զարթնում եմ, արևը արդեն բարձրացել է։-When I wake up, the sun has already risen.
19. Նա ասում էր, որ չի կարող գալ այսօր։-He said he couldn’t come tomorrow.
20. Մեր ուսուցիչը խորհուրդ տվեց ավելի շատ վարժություններ անել։-Our teacher advised us to do more tasks.

Թեմա- Ատոմների էլեկտրոնային թաղանթների կառուցմածքը։

Էջ՝ 28-31

Տարրի քիմիական հատկությունները պայմանավորված են էլեկտրոնային թաղանթի վերջին, որոշ դեպքերում նաև նախավերջին էլեկտրոնային շերտերի էլեկտրոներով: Նշված էլեկտրոնային շերտերը հաճախ անվանում են վալենտային շերտեր:

Տարրերի ատոմներում էլեկտրոնները լրացվում են ըստ հետևյալ սկզբունքների.

*Նվազագույն էներգիայի սկզբունք (Կլեչկովսկու կանոն):

Ըստ որի էլեկտրոնային թաղանթում էլեկտրոնները լրացվում են ըստ n+ℓ գումարի աճի, ընդ որում որոշիչ է գլխավոր քվանտային թվի արժեքը:

Էլեկտրոնը նախ զբաղեցնում է ամենացածր էներգիական ենթամակարդակը՝ 1s(n=1,ℓ=0;n+ℓ=1+0=1), ապա՝ 2s,2p,3s,3p,4s,3d,4p և այլն, ինչպես բերված է նկարում:

Ըստ որի էլեկտրոնային թաղանթում էլեկտրոնները լրացվում են ըստ n+ℓ գումարի աճի, ընդ որում որոշիչ է գլխավոր քվանտային թվի արժեքը:

Էլեկտրոնը նախ զբաղեցնում է ամենացածր էներգիական ենթամակարդակը՝ 1s(n=1,ℓ=0;n+ℓ=1+0=1), ապա՝ 2s,2p,3s,3p,4s,3d,4p և այլն, ինչպես բերված է նկարում:

Պաուլիի արգելման սկզբունք:

Ըստ որի ատոմում չեն կարող լինել չորս քվանտային թվերի նույն արժեքներն ունեցող երկու էլեկտրոն կամ նույն քվանտային բջիջում կարող են գտնվել ամենաշատը երկու էլեկտրոն՝ հակառակ սպիններով:

Հաջորդ նկարում բերված է երրորդ պարբերության որոշ տարրերի ատոմներում էլեկտրոնների բաշխումն ըստ էներգիական մակարդակների, ենթամակարդակների, ապա ըստ օրբիտալների (քվանտային բջիջների):

3p ենթամակարդակի լրացումից հետո, ըստ նվազագույն էներգիայի սկզբունքի, լրացվում է 4s ենթամակարդակը (կալիում, կալցիում), ապա՝ 3d-ն (սկանդիումից ցինկ):

Պատասխանել հարցերին

1.Ի՞նչ է էլեկտրոնային թաղանթը։

2.Քանի՞ էլեկտրոն կարող է տեղավորվել n-րդ էներգետիկ մակարդակում։

3.Քանի՞ ենթամակարդակ կա 3-րդ էներգետիկ մակարդակում։

4.Ի՞նչ կարգով են լցվում էլեկտրոնները էներգետիկ մակարդակները ։

5.Ինչո՞վ են տարբերվում s, p, d, f ենթամակարդակները։

6.Գրեք հետևյալ տարրերի էլեկտրոնային կառուցվածքը․

a) Na (Z=11)

b) S (Z=16)

c) Ca (Z=20)

7.Որոշել՝ ո՞ր էներգետիկ մակարդակում է գտնվում տարրի վալենտային էլեկտրոնը․

a) Cl (Z=17)

b) Mg (Z=12)

8.Ինչ է նշանակում sp³ հիբրիդացում, և ինչ կառուցվածք է առաջացնում։

9.Ինչու՞ d-էլեկտրոնները լցվում են 4s ենթամակարդակից ուշ։

10.Ինչ է Պաուլիի արգելման բնութագիրը։

1. Կարդա՛ Միքայել Նալբանդյանի ,,Ազատություն,, բանստեղծությունը։ 
2. Բացատրի՛ր բառերը՝ հաճեցավ-ցանկանալ, հողանյութ-հող, պարգևել-նվիրել, նորանից-նրանից, բազուկ-արմունկ, բերկրեցան-ուրախացան, դավ-չարամիտ արարք։

3. Ներկայացրո՛ւ և բնութագրի՛ր բանաստեղծության քնարական հերոսին։ 

Իմ կարծիքով քնարական հերոսը բանաստեղծության մեջ ճակատագիրն էր, որովհետև բանաստեղծությունում նա կարողանում է խոսել նորածնի հետ։

4. Ազատության գաղափարը 21-րդ դարում։ Արտահայտի՛ր մտքերդ։ 

Ազատությունը կարծում եմ շատ տարբեր է և կախված է ժամանակաշրջաններից։ 21-րդ դարում ազատ լինել դա նշանակում է սեփական ընտրություն անել, ազատ արտահայտվել, չունեն կախվածություն տարբեր բաներից կամ մարդկանցից և ապրել առանց սահմանափակումների։

Դասարանական առաջադրանքներ՝ 222-ա,գ,ե,;223-ա,գ,ե,;224-ա,գ,ե; 225-ա,գ,ե

ա) D=b²-4ac=16-24=-8

x=R

գ) -2x²+4x-10<-2

2x²-4x+8>0

D=b²-4ac=16-64=-48

x=R

ե) x²+3x+15<0

D=b²-4ac=9-60=-51

դատարկ բազմություն

ա) D=b²-4ac=64-64=0

X=r

գ) D=b²-4ac=

Դասարանական առաջադրանքներ՝ 179;181;182-ա,գ,;183;185

ա) այո

բ) ոչ

գ) այո

ա) այո

բ) ոչ

գ) ոչ

դ) այո

ա) դրական

գ) դրական

այո

cos140, cos100, cos50, cos9

Հայոց եկեղեցին հանրապետության փուլում/ էջ 54 պատմել/

ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Ուրվագծի՛ր եկեղեցու գործունեությունը ՀՀ գոյության շրջանում:

Եկեղեցու գործոնեությունը կարևոր դեր է ունեցել ՀՀ գոյության շրջանում: Եկեղեցին օգնում էր պետությանը, ֆինանսական օգնություն էր տալիս, դիվանագիտական աջակցություն էր գտնում, դիմելով սփյուռքին և օտար երկրներին Հայաստանի օգտին:

բ. Բացատրի՛ր։ Որպես առանձին կառույց՝ եկեղեցու և պետության միջև ի՞նչ խնդիրներ էին առաջացել:

Եկեղեցու և պետության մեջ առաացել են տարբեր խնդիրներ, որոնցից են եղել՝ հողերի բռնագրավում-պետությունը ուզում էր եկեղեցու հողերը վերցնել և բաժանել բնակչությանը, Էջմիածնի ճեմարանի հարցը-եկեղեցին ուզում էր իր ճեմարանը վերաբացվել պետական ֆինանսավորմամբ, բայց պետությունը համաձայն էր միայն այն դեպքում, եթե այն դառնա համալսարանի աստվածաբանության ֆակուլտետ, այսինքն՝ լինի պետական վերահսկողության տակ։

գ. Վերլուծի՛ր։ Ի՞նչ քաղաքական, կրոնական և կրթամշակութային խնդիրների էր անդրադառնում դաշնագրի նախագիծը

Նախագիծը նախատեսում էր, որ Եկեղեցին ունենա ինքնավարություն պետությունից, ինչպես՝ սեփական վարչական հսկողություն և նույնիսկ միլիցիա։ Միջազգային հարաբերություններ վարելու իրավունքն ու պետական որոշումների վրա ազդեցությունը ցույց են տալիս, որ նպատակն էր պետության ներսում հզոր քաղաքական դեր ունենալ։

ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Գնահատի՛ր: Ի՞նչ դեր է կատարել եկեղեցին ՀՀ ներքին կյանքում:

ՀՀ-ի ներքին կյանքում եկեղեցու ուներ կարևոր դեր: Եկեղեցին օգնում էր պետությանը, ֆինանսական օգնություն էր տալիս, դիվանագիտական աջակցություն էր գտնում, դիմելով սփյուռքին և օտար երկրներին Հայաստանի օգտին:

Սոցիալ-տնտեսական դրությունը/էջ 55-56-ը պատմել/

ԱՆՈՒՆՆԵՐ ԵՎ ՀԱՍԿԱՑՈՒԹՅՈՒՆՆԵՐ
Բացատրի՛ր և բնութագրի՛ր
Հ. Քաջազնունի-Վարչապետ, որը 1919թ. մեկնում է ԱՄՆ և Եվրոպա օգնություն ստանալու նպատակով, քանի որ Հայաստանում սով էր: Եվ մայիսին այդ օգնությունը գալիս է

Ամերկոմ-Մերձավոր Արևելքում ամերիկյան օգնության կոմիտե, որը վերձնում է իր խնամքի տակ շուրջ 23000 որբ:

ՀԻՄՆԱԿԱՆ ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ
ա. Ներկայացրո՛ւ։ Նկարագրի՛ր ՀՀ սոցիալ-տնտեսական աղետալի վիճակը և կառավարության ձեռնարկած քայլերն այդ ուղղությամբ:

ՀՀ տարածքը ցարական ժամանակաշրջանում տնտեսապես շատ թույլ էր զարգացած և աշխարհամարտը ու թուրքական արշավանքները ավելի վատացրին իրավիճակը: Եվ դրան գումարվեց նաև հայ-վրացական պատերազմը, թուրք-թաթարական թշնամական քայլերը: Այդ ամենը շատ թուլացրեց Հայաստանը և նրա տնտեսական վիճակը: Իրավիճակը մեղմացնելու համար կառավարությունը որոշում է Հ. Քաջազնունին ուղարկել Եվրոպա օգնություն ստանալու համար:

բ. Բացատրի՛ր։ Ի՞նչ գործոններով էր պայմանավորված ՀՀ սոցիալ-տնտեսական ծանր կացությունը: Ի՞նչ նշանակություն ունեցավ ամերիկ­յան օգնությունը ՀՀ սոցիալ-տնտեսական կյանքում:

Հիմնական գործոնները ուրիշ երկների կողմից ճնշումներ, քանի որ Հայաստանը նոր էր անկախացել և շատ թույլ էր տնտեսական վիճակը: Ամերիկյան օգնությունը ավելի մեղմացրեց իրավիճը և օգնեց հայերին վերականգնվել:

ՔՆՆԱԴԱՏԱԿԱՆ ՄՏԱԾՈՂՈՒԹՅՈՒՆ
1. Ճանաչի՛ր ազդեցությունը։ Քո պատկերացում­ների համաձայն՝ ի՞նչ ընդհանրություններ և տարբերություններ կան Առաջին հանրապետության և 1990-ական թթ. սոցիալ-տնտեսական իրավիճակների միջև:

Այդ երկուսի ընհանրությունը եղել է՝ սովը, և այն, որ երկուսն էլ նոր են անկախացել և թույլ են զարգացած:

2. Ընդհանրացո՛ւ։ Ինչպե՞ս կբնութագրես կառավարության քաղաքականությունը տնտեսության ոլորտներում:

Բջջի բաժամումը՝միթոզ  , քրոմոսոմի կառուցվածքը:Էջ35-37:
Լրացուցիչ աշխատանք
Պատասխանել հարցերին

1․Ինչու է կարևոր, որ միտոզի ժամանակ քրոմոսոմները ճշգրիտ բաժանվեն երկու դուստր բջիջների միջև?(Ինչ հետևանքներ կարող են լինել սխալ բաժանման դեպքում?)

Քանի որ յուրաքանչյուր դուստր բջիջ պետք է ստանա անգամայն նույն թվով և նույն տեղեկությամբ քրոմոսոմներ, ինչ մայր բջիջը։
Եթե բաժանումը սխալ է տեղի ունենում, կարող են լինել հետևյալ խնդիրները․
Որոշ դեպքերում կարող է հանգեցնել ուռուցքային (կտորային) բջիջների առաջացման։
Բջիջը կարող է ստանալ ավել կամ պակաս քրոմոսոմներ
Կարող են առաջանալ գենետիկ խանգարումներ,
Բջիջները կարող են մահանալ կամ աննորմալ գործել,

2․Միտոզի ո՞ր փուլում են քրոմոսոմները դասավորվում բջջի միջին հարթությունում և ինչու է դա անհրաժեշտ։

Դրանք դասավորվում են մետաֆազում։
Դա անհրաժեշտ է, որպեսզի միկրոխողովակները կարողանան հավասար քաշել քրոմատիդները երկու կողմ, և արդյունքում երկու դուստր բջիջները ստանան ճշգրիտ ու հավասար գենետիկ նյութ։

3․Ի՞նչ դեր ունեն ցենտրիոլները (կամ ցենտրոզոմները) միտոզի ընթացքում։

Ցենտրոզոմները, կազմում են կտրվածքային հյուրընկալող հյուսվածք, ուղորդում են միկրոխողովակները, ապահովում են, որ քրոմոսոմները ճիշտ կողմ քաշվեն և բաժանվեն հավասար։

4․Ինչ տարբերություն կա պրոֆազի և տելոֆազի միջև՝ ինչպես են փոխվում քրոմոսոմները այդ փուլերում։

Պրոֆազում քրոմոսոմները սկսում են միշտանալ, խտանալ և դառնում են հաստ ու տեսանելի՝ պատրաստվելով բաժանման գործընթացին։ Այդ փուլում միջուկաթաղանթը քանդվում է, որպեսզի քրոմոսոմները կարողանան ազատ շարժվել։ Իսկ տելոֆազում ամեն ինչ հակառակն է՝ արդեն բաժանված քրոմոսոմները հասնում են բջջի երկու ծայրերն ու սկսում են ապամատչել, դառնալ բարակ թելիկներ, և նրանց շուրջը նորից ձևավորվում է միջուկաթաղանթ։ Այսպիսով՝ պրոֆազը փուլ է, որտեղ քրոմոսոմները «արթնանում ու խտանում են», իսկ տելոֆազը փուլ է, որտեղ դրանք «թուլանում ու վերադառնում են իրենց նախնական վիճակին»։

5․Ինչո՞ւ է միտոզը համարվում բազմաբջիջ օրգանիզմների աճի և վերականգնման հիմքը։

Քանի որ միտոզի միջոցով, օրգանիզմը ստեղծում է նոր բջիջներ, փոխարինում է մահացած կամ վնասված բջիջները, ապահովում է մարմնի աճը, քանի որ բջիջների քանակը ավելանում է, ապահովում է վերքերի բուժումը, հյուսվածքների վերականգնումը։