Ահմեդի ուղտը


Ահմեդը հինգ ուղտ հետևը ձգած գնում էր քաղաք:
Արևը սաստիկ այրում էր, ծարավը մարդու շրթունքը պատառ-պատառ էր անում:
Եղավ որ՝ հենց կիզիչ կեսօրին հանդիպեց մի աղբյուրի. որ ճանապարհի ափին ուրախ ու պայծառ քչքչում էր ծառերի զով ստվերի տակ:
Ահմեդը ուղտերը քաշեց աղբյուրի գուռների վրա, լավ ջրեց, ինքն էլ մի կուշտ խմեց, հետո երկար ու մեկ փռվեց ստվերի հովին:
Ո՛չ արթուն էր, ո՛չ քնած, մի հաճելի թմբիր զով ստվերի հետ իջել էր նրա հոգնած անդամների վրա:
Երբ կեսօրը կոտրվեց՝ Ահմեդը ուշքի եկավ, նայեց տեսավ ուղտերի մեկը չկա. կանգնեց քարերի գլխին, դիտեց չորս դին-բան չէր երևում. միայն բավական մոտիկում, մի գյուղ ծառերի միջից ճերմակին էր տալիս:
Շտապով ոտքի հանեց ուղտերը, գնաց գյուղ:
Մի պառավ կին պատահեց նրան գյուղի ծայրին:
-Նանի՛, – ասաց Ահմեդը,- ուղտս կորել է, չե՞ս տեսել, աչքիդ չի՞ ընկել: Է՛սպես- է ՛սպես մի ուղտ:
-Ես քո ուղտի դա՞րդն եմ,- զայրացած ասաց պառավը.- իմ կտրիճ աքլորն է կորել, ման կուգամ, ման կուգամ, չեմ գտնի, քո ուղտը աչքի՞ս կերևա. արի առաջ-առաջ աքլորս ման գանք գտնենք, հետո քո ուղտը:
Ահմեդը գլուխը ժաժ տալով մտավ գյուղը, ուղտերը պահ տվավ գյուղի տանուտերին ու ինքը գնաց կորուստը փնտրելու:
Գյուղից դուրս տեսավ մի մարդ, պարկով ցորենը դրել է գետնին, պարկի մի կողքը պատռվել է, ցորենը բուռ-բուռ թափվել է ճամփի երկայնքով. խեղճ մարդը մեկ՝ ցորենն է հավաքում, լցնում պարկը, մեկ՝ մատներով գետինն է քրքրում, հողն մաղմղում:
-Ա՛յ, մարդ, ուղտս է կորել, էստեղով չի՞ անցել, տեսած չունի՞ս էսպես-էսպե՛ս մի ուղտ:
-Ես գլուխս եմ մոլորել, նեղսրտած ասաց մարդը,- երեխաներիս ապրուստը հող դարձավ. ասեղս եմ կորցրել, ասեղս, որ պարկս կարեմ, երթամ տուն. քո ուղտդ աչքի՞ս կերևա. արի առաջ-առաջ ասեղս փնտրենք, հետո քո ուղտը:
«Խենթ են էս մարդիկը»,- փնթփնթաց Ահմեդն ու առաջ գնաց:
Ում որ դիմեց, նույն պատասխանն էր ստանում, թե ի՞նչ է, բան ու գործ չունեինք, քո ուղտի՞ն պիտի աչք պահեինք:
Ահմեդը վշտացած մարդկանցից ու հույսը կտրած՝ գյուղ վերադարձավ. մի ծառի տակ նստավ, գլուխն առավ ափերի մեջ տխուր-տխուր միտք էր անում. քունը վրա հասավ, և հոգնեբեկ Ահմեդը աչքերը գոցեց. քունն ու երազ տեսնելը մեկ եղավ. տեսավ, որ իր մայրն եկավ, Ահմեդի գլուխը շոյեց ու ասաց.
«Որդիս, մի՛ տխրիր, ուղտդ կորած չէ. միայն այս աշխարհիս բանն այսպես է, որ առաջ ուրիշի կորուստը պիտի փնտրես, որ ուրիշն էլ քո կորուստը փնտրի. Մի՛ մեղադրիր մարդկանց, ամեն մեկի համար իր աքլորն ու ասեղը քո ուղտի չափ է»:
Ահմեդը զարթնեց ևվազեց պառավի մոտ:
-Նանի, աքլորդ գտա՞ր,- հարցրեց Ահմեդը:
-Չէ՛, որդի, չէ՛:
-Արի, միասին փնտրենք,- ասաց Ահմեդը:
Եվ երկուսով ընկան գյուղի երդիկներն ու կալերը. մինչև ուշ երեկո որոնում էին կորած աքլորը. հանկարծ պառավը սրտապատառ գոչեց.
-Ահա՛ աքլորս, կտրիճ աքլորս, պատի տակ նստել է:
Ահմեդը վազեց դեպի աքլորը, սա էլ վախեցած թևերը թափ տալով վազեց դեպի դաշտերը. Ահմեդը հետևից, աքլորը առջեւից, աքլորը վազելով, Ահմեդն էլ հետեւից վազելով, վազելով…հանկարծ մեկ էլ աչքի առջևը- իր ուղտը, հենց իր ուղտը, որ կանաչի մեջ նստած հանգիստ որոճ էր անում: Ահմեդի ուրախությանը չափ սահման չկար. մեկ ձեռքին աքլորը, մյուս ձեռքին ուղտի պարուսանը- խնդումերես մտավ գյուղ:
Ավետիք Իսահակյան

Հետաքրքիր փաստեր կոմիտասի մասին

Կոմիտաս (Սողոմոն Գևորգի Սողոմոնյան, սեպտեմբերի 26 (հոկտեմբերի 8), 1869, Քյոթահիա – հոկտեմբերի 22, 1935 կամ հոկտեմբերի 21, 1935 Փարիզ, Ֆրանսիա), հայ երգահան, երգիչ, երաժշտական էթնոլոգ, երաժշտագետ, վարդապետ և ուսուցիչ, բանահավաք, խմբավար, մանկավարժ, հայկական ազգային կոմպոզիտորական դպրոցի հիմնադիր։ 1881-1893 թվականներ։

Կոմիտասը 1915 թվականին բազմաթիվ հայ մտավորականների և արվեստի գործիչների թվում աքսորվեց Անատոլիայի խորքերը և ականատես եղավ սեփական ժողովրդի ներկայացուցիչների հրեշավոր բնաջնջմանը ։

Երկար ժամանակ ընդունված էր կարծել, որ Կոմիտասը հոգեկան խանգառումներ է ունեցել, որի պատճառով էլ մահացել է ՝ Փարիզի հոգեբուժարանում անցկացնելով մոտ 20 տարի ։ Սակայն վերջին տարիների ուսումնասիրությունները հերքում են այդ տեսությունը։ Ըստ այդ ուսումնասիրությունների ՝ վարդապետը խելագար չէր, և նրա լռությունը շիզոֆրենիայի ախտանիշներից մեկը չէր կարելի համարել։
Փարիզում երկու հոգեբուժական հիվանդանոցների առաջատար մասնագետ, բժշկագիտության դոկտոր Լուիս ֆոն Հովհաննիսյանը իր ատենախոսության մեջ Եկել է այն եզրակացության, որ Կոմիտասն ունեցել է հետ տրավմատիկ խանգարում, որը կարելի էր բուժել ՝ վերադարձնելով նրան սովորական կենսակերպին, ստեղծագործական գործունեությանը և մարդկանց։ Սակայն դա ոչ ոք չի արել, չնայած այն ժամանակ գործում էր, այսպես կոչված, “Կոմիտաս վարդապետի օգնության կոմիտեն” ։ Նոր տարբերակի կողմնակիցներն այն կարծիքին են, որ կոմպոզիտորին խաբեությամբ են բանտարկել, որպեսզի նրան լռեցնեն Ցեղասպանության սարսափների մասին, քանի որ չափազանց հնչեղ էր նրա անունը Եվրոպայում։ Վարդապետի լռությունը նրանք բացատրում են այն հաբերի ազդեցությամբ, որոնցով նրան բուժում էին թուրք բժիշկները Կոստանդնուպոլսի կլինիկայում ։ Իսկ մահվան պատճառը, Ինչպես պարզել են հետազոտողները, օստեիտ է եղել։ Կլինիկայում հիվանդներին կոպիտ կոշիկներ են տրվել ։ Ոտքը քերծելով ՝ Կոմիտասը ստացավ ինֆեկցիա։

Շահնազարյանի խոսքով ՝ Կոմիտասն ուժեղ վախեր ու հետապնդման մոլուցք ուներ։